Incoterms là bộ quy tắc của ICC định nghĩa trách nhiệm giữa người bán và người mua trong giao dịch quốc tế. Chọn sai điều kiện không làm hợp đồng vô hiệu — nhưng có thể khiến anh chị trả những khoản không ngờ tới, hoặc mất quyền kiểm soát lô hàng vào tay forwarder do người mua chỉ định.
Các điều kiện gặp nhiều nhất với hàng Việt
- EXW (Ex Works): người mua lo mọi thứ từ cổng xưởng. Nghe nhẹ nhàng cho người bán nhưng bất lợi — anh chị không kiểm soát được khi nào hàng đi và khó chứng minh xuất khẩu để hoàn thuế GTGT.
- FOB (Free On Board): người bán lo đến khi hàng qua lan can tàu ở cảng Việt Nam. Điều kiện phổ biến nhất của hàng xuất Việt Nam — người mua book tàu qua forwarder của họ.
- CIF (Cost, Insurance & Freight): người bán trả cước và bảo hiểm đến cảng đích, nhưng rủi ro vẫn chuyển tại cảng đi. Nhiều người bán nhầm lẫn điểm này.
- DAP/DDP (Delivered At Place / Duty Paid): người bán giao tận nơi; DDP gánh thêm cả thuế nhập đầu kia. Chỉ nên nhận khi có đối tác vững ở nước nhập.
FOB hay CIF — bán kiểu nào lợi hơn?
Bán FOB đơn giản nhưng nhường quyền kiểm soát vận tải cho người mua: forwarder của họ quyết lịch, và mọi chậm trễ đầu Việt Nam vẫn bị quy cho người bán. Bán CIF/CFR giúp anh chị chủ động chọn tàu, gom được giá cước tốt khi có sản lượng, và tính cước vào giá bán. Với người bán có sản lượng đều, chuyển dần từ FOB sang CIF thường tăng biên lợi nhuận và giảm rủi ro trễ hẹn.
Ba điểm cần ghi rõ trong hợp đồng bất kể điều kiện
- Địa điểm chuyển rủi ro chính xác (tên cảng, tên kho) — không viết chung chung.
- Ai khai hải quan ở mỗi đầu và ai chịu phí kiểm tra chuyên ngành nếu phát sinh.
- Free time DEM/DET ở cảng đích và ai chịu phí lưu container nếu vượt.
Trước khi ký hợp đồng ngoại thương với điều kiện lạ, anh chị có thể gửi Homexim rà nhanh — đội tuyến sẽ chỉ ra khoản chi phí và rủi ro nào đang thuộc về bên mình theo đúng Incoterms 2020.