Chính sách xuất nhập khẩu tháng 9: bốn mốc, đầu tiên 5/9

Nghị định 292/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngày 5/9, thay Nghị định 69/2018 sau tám năm làm nền pháp lý cho hoạt động xuất nhập khẩu. Cùng ngày, Thông tư 41/2026/TT-BCT khóa cửa tạm nhập tái xuất và chuyển khẩu với phế liệu và hàng đã qua sử dụng. Ngày 9/9 hải quan bật tự động xác nhận tờ khai cho doanh nghiệp chế xuất. Ngày 12/9 tới lượt danh mục 31 dòng hàng lưỡng dụng. Ngày 15/9 đổi cách phân loại hàng hóa. Bốn mốc chính sách xuất nhập khẩu, tất cả rơi vào nửa đầu tháng 9.

Chính phủ ban hành Nghị định 292 ngày 22/7. Văn bản kéo một loạt thẩm quyền từ Thủ tướng xuống các bộ chuyên ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ cầm phần nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng, mảng vốn đã chạy theo quy trình riêng khá ngặt. Với chủ hàng, phân cấp quyết hồ sơ gửi về đâu và ai ký.

Phần gia công với thương nhân nước ngoài nới rộng thật sự. Phạm vi hợp đồng không dừng ở nguyên liệu mà phủ cả linh kiện và bán thành phẩm. Đổi định mức phải lập phụ lục hợp đồng bằng văn bản trước khi thực hiện, không hợp thức hóa sau. Doanh nghiệp Việt Nam nay còn được thuê thương nhân nước ngoài làm đại lý mua hàng ở nước ngoài, trước chỉ được thuê đại lý bán.

Câu hỏi đầu tiên của mọi phòng xuất nhập khẩu khi một nghị định bị thay là giấy phép cũ có chết theo không. Không. Giấy chứng nhận lưu hành tự do cấp trước ngày hiệu lực vẫn chạy tới hết hạn ghi trên chính tờ CFS. Loại không ghi thời hạn có giá trị đến hết ngày 31/12/2027. Hồ sơ hoàn thành trước ngày 5/9 xử lý theo quy định cũ, nộp từ 5/9 trở đi áp Nghị định 292. Bộ hồ sơ đang chờ ký thì tuần này phải quyết nộp bên nào của mốc đó.

CFS không ghi thời hạn có giá trị đến hết ngày 31/12/2027.

Còn một khoản tiền nằm trong phần chuyển tiếp. Mã số kinh doanh tạm nhập tái xuất đã cấp trước đây hết hiệu lực từ ngày 1/7/2026, và tiền ký quỹ phải được hoàn trả đầy đủ qua tổ chức nhận ký quỹ. Doanh nghiệp từng nộp ký quỹ nên rà lại xem khoản đó đã về tài khoản chưa.

Thông tư 41/2026/TT-BCT ban hành ngày 22/7, chạy từ 5/9/2026 đến hết 31/12/2029 và bãi bỏ Thông tư 18/2024/TT-BCT. Nó đóng nguyên một mảng kinh doanh. Danh mục phế liệu tạm ngừng gồm 27 mã hàng: cao su 4004.00.00, tơ tằm phế 5003.00.00, lông cừu và lông động vật 5103 cùng 5104.00.00, bông 5202, xơ sợi tổng hợp 5505, vải vụn 6310, thạch cao 2520, xỉ và tro 2618 đến 2620, cùng phế liệu kim loại hiếm và chuyên dụng thuộc nhóm 8101 đến 8113, trong đó có tantali, beryli, crom, hafni, reni và cadimi.

Phía hàng đã qua sử dụng, Phụ lục II quét rộng hơn nhiều: sản phẩm nhựa, vali túi xách, đồ dùng bàn ăn, gốm sứ; vải dệt nhiều chất liệu và trọn Chương 64 giày dép; máy điều hòa, thiết bị đun nước, tai nghe và thiết bị âm thanh; mô tô, xe gắn máy, xe đạp, đồng hồ; ghế, đồ nội thất, đệm và bộ trò chơi điện tử. Hai lối thoát ghi rõ trong thông tư: hàng chuyển khẩu chở thẳng từ nước xuất khẩu sang nước nhập khẩu, không qua cửa khẩu Việt Nam, nằm ngoài phạm vi; lô đã làm xong thủ tục tạm nhập hoặc chuyển khẩu trước ngày hiệu lực vẫn được tái xuất và chuyển khẩu.

Cơ khí, điện tử và hóa chất soi mốc 12/9. Thông tư 42/2026/TT-BCT ban hành ngày 29/7 quy định danh mục 31 dòng hàng lưỡng dụng thuộc thẩm quyền Bộ Công Thương, thi hành khoản 2 Điều 7 Nghị định 259/2025/NĐ-CP về kiểm soát thương mại chiến lược. Danh sách trải từ nguồn điện một chiều công suất lớn và bộ biến tần, qua kíp nổ, thuốc nổ định hình, dây nổ và hợp chất nitroamin, sang thép maraging, hợp kim titan, niken và nhôm, hợp chất vonfram, phốtpho hydrua, magie, canxi và bismut độ tinh khiết cao, hafni, beryli, reni, rồi tới thiết bị bay không người lái.

Với người khai, điều kiện khớp là dòng đáng đọc nhất. Chỉ hàng khớp đồng thời cả mã HS, mô tả hàng hóa và thông số kỹ thuật ghi trong danh mục mới phải xin phép theo Nghị định 259/2025/NĐ-CP. Trùng mã HS mà lệch thông số thì không rơi vào diện cấp phép; đúng thông số mà khai sai mã cũng không giúp thoát. Nhà máy nên đặt danh mục này cạnh bảng mã đang khai trước ngày 12/9, cùng các danh mục kiểm tra chuyên ngành đang áp cho hàng của mình.

Doanh nghiệp chế xuất có mốc riêng, ngày 9/9. Cục Hải quan bật chức năng tự động xác nhận qua khu vực giám sát cho tờ khai xuất khẩu và nhập khẩu giữa doanh nghiệp chế xuất với doanh nghiệp nội địa, giữa hai doanh nghiệp chế xuất, và giữa doanh nghiệp chế xuất với chi nhánh trên phạm vi toàn quốc. Đổi lại, ô số quản lý nội bộ doanh nghiệp phải khai đúng ký tự. Giao hàng nội địa: bên xuất ghi #&XKPTQ, bên nhập ghi #&NKPTQ#& kèm 11 ký tự đầu của số tờ khai xuất tương ứng. Giao theo chỉ định của thương nhân nước ngoài: bên xuất ghi #&XKTC, bên nhập ghi #&NKTC#& kèm 11 ký tự đầu. Bộ ký tự đó ghép cặp tờ khai xuất với tờ khai nhập, nên mẫu khai phải sửa xong trước 9/9.

Sáu ngày sau, Thông tư 85/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính thay cùng lúc Thông tư 14/2015 và Thông tư 17/2021. Phân loại hàng hóa từ đây dựa trên dữ liệu kỹ thuật, hồ sơ sản phẩm và kết quả phân tích, không còn chỉ là xác định mã HS. Hải quan hỏi tới thì doanh nghiệp phải đưa được tài liệu về đặc tính, thành phần, cấu tạo, công dụng hoặc quy trình sản xuất.

Đổi lại, thủ tục nhẹ đi ở mấy chỗ đáng tiền. Máy liên hợp hoặc tổ hợp máy thuộc chương 84, 85 và 90 nhập trong cùng một lô không còn phải đăng ký danh mục và phiếu theo dõi trừ lùi. Máy ở dạng chưa lắp ráp hoặc tháo rời chỉ cần đăng ký danh mục trước khi nộp tờ khai của lô đầu tiên. Mẫu lưu 120 ngày kể từ ngày thông báo kết quả, đủ thời gian dựng hồ sơ phản biện.

Chỗ dễ vỡ nằm ở khoảng lệch giữa mô tả thương mại trên hợp đồng và hồ sơ kỹ thuật của nhà máy. Hai bộ giấy đó hiếm khi khớp: phòng kinh doanh viết cho khách đọc, phòng kỹ thuật viết cho xưởng. Từ 15/9, chỗ lệch ấy thành tranh chấp phân loại, và tờ khai nằm chờ trong lúc phí lưu bãi chạy từng ngày.

• Rà giấy phép và CFS: loại ghi thời hạn dùng tới hết hạn, loại không ghi thời hạn chốt mốc 31/12/2027 vào lịch.
• Hồ sơ đang chờ: hoàn thành trước 5/9 để theo quy định cũ, hoặc nộp sau và làm theo Nghị định 292.
• Từng nộp ký quỹ tạm nhập tái xuất: soát sao kê xem tiền hoàn về chưa, mã số cũ đã hết hiệu lực từ 1/7/2026.
• Hợp đồng gia công đang chạy: đưa linh kiện và bán thành phẩm vào phạm vi, lập phụ lục trước mỗi lần đổi định mức.
• Tạm nhập tái xuất và chuyển khẩu: đối chiếu mã hàng với hai danh mục Thông tư 41; lô thông quan trước 5/9 đi theo đường cũ.
• Cơ khí, điện tử, hóa chất: so mã HS, mô tả và thông số kỹ thuật với danh mục 31 dòng lưỡng dụng, khớp đủ ba mới phải xin phép.
• Dựng hồ sơ kỹ thuật theo nhóm sản phẩm trước 15/9: đặc tính, thành phần, cấu tạo, công dụng, quy trình sản xuất. Từ ngày đó đây là căn cứ phân loại.
• Doanh nghiệp chế xuất: sửa ô số quản lý nội bộ theo bộ ký tự mới trước ngày 9/9.

Homexim làm khai báo hải quan và chứng từ cho hàng xuất nhập khẩu, gồm rà mã HS trước khi mở tờ khai và đối chiếu hàng với các danh mục quản lý chuyên ngành. Muốn biết mã đang khai có rơi vào danh mục lưỡng dụng hay danh mục tạm ngừng tạm nhập tái xuất không, gửi mã HS kèm mô tả và thông số kỹ thuật để đối chiếu trước các mốc tháng 9.