Thủ tục nhập khẩu máy móc cũ: rào tuổi thiết bị 10 năm

Thủ tục nhập khẩu máy móc cũ khác thủ tục nhập máy mới ở đúng một điểm: lô hàng phải chứng minh được tuổi của nó. Theo Quyết định 18/2019/QĐ-TTg, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng chỉ được nhập khẩu khi tuổi thiết bị không vượt quá 10 năm và hàng phục vụ trực tiếp sản xuất của chính doanh nghiệp nhập. Hai điều kiện đó đứng trước mọi tính toán về thuế hay giá mua.

Máy cũ từ Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc là nguồn hàng quen của xưởng sản xuất Việt Nam: máy ép nhựa, máy CNC, máy in, máy dệt, giá bằng một phần ba máy mới. Rủi ro không nằm ở chất lượng máy, mà ở chỗ người mua thường chốt máy trước rồi mới hỏi thủ tục, trong khi rào tuổi thiết bị cần kiểm từ lúc xem máy, trước khi chuyển tiền.

Máy móc, thiết bị đã qua sử dụng chỉ được nhập khẩu khi đáp ứng đồng thời hai tiêu chí của Quyết định 18/2019/QĐ-TTg. Thứ nhất, tuổi thiết bị không vượt quá 10 năm, tính từ năm sản xuất đến năm hàng về đến cửa khẩu Việt Nam; một số máy trong lĩnh vực cơ khí, sản xuất gỗ, giấy được nới lên 15 hoặc 20 năm theo Phụ lục I. Thứ hai, máy được sản xuất theo tiêu chuẩn phù hợp QCVN, hoặc TCVN, hoặc tiêu chuẩn của các nước G7, Hàn Quốc về an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.

Kèm theo là điều kiện về mục đích: hàng phải phục vụ trực tiếp sản xuất của chính doanh nghiệp nhập khẩu; nhập máy cũ về bán lại không thuộc diện được phép. Và điểm nhiều người mua bỏ qua: tuổi thiết bị phải được tổ chức giám định được chỉ định xác nhận bằng chứng thư, lời cam kết của người bán không có giá trị làm thủ tục.

Tuổi thiết bị tính từ năm sản xuất đến năm hàng về đến cửa khẩu Việt Nam, và con số đó phải được tổ chức giám định được chỉ định xác nhận, không phải người bán.

Máy móc đã qua sử dụng không có mã HS riêng: máy cũ dùng chung mã với máy mới cùng loại. Phần lớn nằm ở chương 84 cho máy cơ khí, máy công cụ, thiết bị nâng hạ, và chương 85 cho máy điện, thiết bị điện. Phân loại đi theo công dụng chính của máy, đối chiếu chú giải chương và mô tả từng nhóm.

• Máy ép phun nhựa thuộc nhóm 84.77, máy công cụ gia công kim loại như máy tiện, máy phay nằm trong dải 84.58 tới 84.65 tùy nguyên lý.
• Máy dệt nhóm 84.46, máy in công nghiệp nhóm 84.43, động cơ điện và biến áp nằm bên chương 85.
• Thiết bị nâng hạ như xe nâng thuộc nhóm 84.27, mặt hàng có đặc thù riêng, xem chi tiết trong bài thủ tục nhập khẩu xe nâng.

Mã HS quyết định thuế suất và chính sách mặt hàng, nên cần bám vào catalog và thông số thực tế, không lấy mã theo mô tả trên invoice của người bán. Khai sai mã với hàng đã qua sử dụng rắc rối hơn hàng mới, vì tờ khai nộp kèm chứng thư ghi rõ model và serial, sửa lại là động đến cả bộ hồ sơ.

Không có biểu thuế riêng cho máy móc đã qua sử dụng: thuế nhập khẩu tra theo mã HS trong biểu thuế hiện hành tại thời điểm mở tờ khai, giống hệt máy mới. Nhiều dòng máy sản xuất có mức ưu đãi thấp, nhưng mức cụ thể phải tra theo đúng mã tám số, không lấy con số của lô tương tự năm trước.

C/O vẫn còn nguyên ý nghĩa với máy cũ: C/O hợp lệ từ nước có FTA với Việt Nam là được áp thuế ưu đãi đặc biệt. Vấn đề là máy cũ hay được mua qua công ty thương mại hoặc từ bãi máy, hàng đã đổi chủ vài lần nên xin C/O gần như không khả thi. Khi đó nên tính thuế theo mức không có C/O ngay từ khâu chào giá, C/O xin được là phần thưởng thêm.

Thuế giá trị gia tăng áp mức phổ thông hiện là 10%, tính trên giá đã gồm thuế nhập khẩu. Riêng trị giá tính thuế là điểm máy cũ hay vướng: giá mua thấp hơn nhiều so với dữ liệu giá trong hệ thống của hải quan, nên tờ khai dễ vào diện tham vấn giá. Giữ đủ hợp đồng, chứng từ thanh toán qua ngân hàng và giải trình được vì sao giá thấp là cách qua tham vấn nhanh nhất.

Khung pháp lý của mặt hàng này gọn hơn hóa chất hay thực phẩm, nhưng tiêu chí kỹ thuật lại chặt hơn:

• Quyết định 18/2019/QĐ-TTg ngày 19/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ: văn bản trục của toàn bộ quy trình, quy định tiêu chí tuổi thiết bị, tiêu chuẩn sản xuất, hồ sơ và trình tự nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng.
• Quyết định 28/2022/QĐ-TTg, hiệu lực từ 01/3/2023: sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 18, trong đó có cơ chế giám định dây chuyền công nghệ tại địa điểm lắp đặt cho doanh nghiệp công nghệ cao.
• Với dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng: công suất hoặc hiệu suất còn lại phải đạt từ 85% trở lên so với thiết kế, tiêu hao nguyên vật liệu và năng lượng không vượt quá 15% so với thiết kế.
• Biểu thuế xuất nhập khẩu hiện hành: tra thuế theo mã HS tại thời điểm mở tờ khai, kèm biểu ưu đãi đặc biệt của từng FTA nếu có C/O hợp lệ.

Máy vượt quá 10 năm tuổi không phải hết đường, nhưng đường còn lại hẹp: doanh nghiệp đang sản xuất tại Việt Nam, cần chính chiếc máy đó để duy trì sản xuất, có thể nộp hồ sơ để Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét cho phép nhập khẩu. Cơ chế này là xin trước, được chấp thuận rồi mới đưa hàng về; hàng cập cảng mới đi xin là gần như không kịp, bị từ chối thì chỉ còn đường tái xuất.

Trình tự thực tế của một lô máy cũ đi qua năm bước, trong đó bước giám định quyết định nhịp của cả lô:

• Kiểm tra điều kiện và đặt lịch giám định tuổi thiết bị với tổ chức giám định được Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ định, danh sách công bố trên cổng thông tin của Bộ. Giám định tại nước xuất khẩu trước khi hàng lên tàu là phương án nhanh nhất.
• Chuẩn bị hồ sơ trước thông quan: chứng thư giám định hoặc giấy xác nhận năm sản xuất và tiêu chuẩn của nhà sản xuất, bản sao đăng ký doanh nghiệp, bộ chứng từ thương mại.
• Truyền tờ khai hải quan qua ECUS/VNACCS, khai rõ hàng đã qua sử dụng kèm năm sản xuất, chờ phân luồng và nộp thuế.
• Chưa có chứng thư khi làm thủ tục: nộp giấy đăng ký giám định có xác nhận của tổ chức giám định, xin đưa hàng về bảo quản tại kho, giám định viên kiểm tra máy tại đó.
• Nộp chứng thư giám định cho hải quan trong tối đa 30 ngày kể từ ngày đưa hàng về bảo quản để hoàn tất thông quan. Kết quả không đạt là bị xử lý vi phạm và buộc tái xuất.

Khác biệt giữa một lô trôi chảy và một lô nằm bãi là thời điểm giám định. Xong tại nước xuất khẩu thì hàng về đến cảng chỉ còn tờ khai và thuế, vài ngày là xong. Hàng về rồi mới giám định thì cộng thêm thời gian đăng ký, kéo hàng về kho, chờ giám định viên và chờ chứng thư, tính bằng tuần.

Ngoài bộ chứng từ thương mại quen thuộc, lô máy cũ cần thêm nhóm giấy tờ chứng minh tuổi và tiêu chuẩn của thiết bị:

• Chứng từ thương mại: tờ khai hải quan, Commercial Invoice, Packing List, B/L, hợp đồng ngoại thương, C/O nếu có.
• Chứng thư giám định tuổi thiết bị và tiêu chuẩn sản xuất do tổ chức giám định được chỉ định phát hành, hoặc giấy đăng ký giám định khi xin đưa hàng về bảo quản.
• Giấy xác nhận của nhà sản xuất về năm sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng, nếu dùng thay chứng thư theo quy định.
• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có đóng dấu của doanh nghiệp nhập khẩu.
• Catalog và tài liệu kỹ thuật thể hiện model, số serial, năm sản xuất, công suất của máy.

Điểm mọi bên soi đầu tiên là năm sản xuất phải khớp nhau trên toàn bộ hồ sơ: nameplate trên thân máy, số serial, catalog, invoice và chứng thư. Máy cũ hay mất nameplate hoặc nameplate mờ không đọc được năm; khi đó tổ chức giám định phải tra ngược serial về nhà sản xuất, chứng thư chậm và cả lô chờ theo. Trước khi chuyển tiền, việc đáng làm nhất là yêu cầu người bán chụp rõ nameplate và đối chiếu serial với giấy tờ máy.

Ba lỗi dưới đây chiếm phần lớn các ca máy cũ vướng tại cảng, và đều tránh được trước khi hàng lên tàu:

• Khai 'máy mới 100%' cho máy đã qua sử dụng: kiểm hóa nhìn thấy vết mòn, sơn dặm, đồng hồ giờ chạy là tờ khai bị bác, hồ sơ chuyển sang diện khai sai, nặng hơn là nghi vấn gian lận để né Quyết định 18. Doanh nghiệp từ đó vào diện rủi ro cao.
• Hàng về cảng mới bắt đầu tìm tổ chức giám định: máy nằm bãi chờ đăng ký, chờ lịch giám định viên, phí lưu container và lưu bãi tính từng ngày trong lúc chứng thư chưa về.
• Dây chuyền tháo rời đóng nhiều container, về nhiều chuyến, khai thành từng tờ khai lẻ: hải quan áp tiêu chí của từng máy đơn lẻ, máy nào trong dây chuyền quá 10 năm là vướng, dù cả dây chuyền đạt tiêu chí công suất còn lại. Phải khai và giám định theo dây chuyền tổng thể ngay từ đầu, phương án nhập nhiều chuyến đăng ký trước.

Một tình huống điển hình trong nghề: khách nhập máy ép phun nhựa 8 năm tuổi từ Nhật về Hải Phòng, chốt mua và cho hàng lên tàu rồi mới hỏi thủ tục, không kịp giám định tại Nhật. Hàng về phải đi đường vòng: nộp giấy đăng ký giám định, xin đưa hàng về bảo quản, kéo máy về xưởng khách ở Hưng Yên, chờ giám định viên rồi chờ chứng thư. Lô hàng mất thêm 9 ngày so với phương án giám định trước tại Nhật, cộng chi phí vận chuyển hai chiều và phí lưu vỏ container. Máy đủ điều kiện ngay từ đầu, chỉ sai thứ tự làm.

Máy móc cũ không phải mặt hàng khó, nhưng là mặt hàng phạt nặng người làm sai thứ tự: kiểm tuổi thiết bị trước khi chuyển tiền, đặt giám định trước khi hàng lên tàu. Homexim rà điều kiện theo Quyết định 18 từ lúc bạn còn đang xem máy, kết nối tổ chức giám định được chỉ định và lo trọn khâu thông quan, để chiếc máy bạn mua về xưởng chạy sản xuất chứ không nằm bãi chờ giấy.