Incoterms 2020 cho người bán hàng Việt: chọn điều kiện nào để không thiệt

Incoterms là bộ quy tắc của ICC định nghĩa trách nhiệm giữa người bán và người mua trong giao dịch quốc tế. Chọn sai điều kiện không làm hợp đồng vô hiệu, nhưng có thể khiến khách hàng trả những khoản không ngờ tới, hoặc mất quyền kiểm soát lô hàng vào tay forwarder do người mua chỉ định.

Incoterms 2020 có 11 điều kiện. Bảy điều kiện dùng cho mọi phương thức vận tải (gồm cả container và vận tải đa phương thức), bốn điều kiện chỉ dùng cho đường biển và thủy nội địa. Điểm hay nhầm nhất nằm ở nhóm C: người bán trả cước, nhưng rủi ro đã chuyển sang người mua từ trước đó, ngay tại đầu đi. Trả tiền vận tải không đồng nghĩa với gánh rủi ro suốt hành trình.

Nhóm dùng cho mọi phương thức vận tải:

• EXW (giao tại xưởng): người bán chỉ cần để hàng sẵn ở kho, người mua lo toàn bộ từ đó gồm cả bốc hàng. Rủi ro chuyển ngay tại cơ sở người bán. Nghe nhẹ nhàng cho người bán nhưng khó chủ động thời điểm hàng đi và khó chứng minh xuất khẩu để hoàn thuế GTGT.
• FCA (giao cho người chuyên chở): người bán giao hàng cho người chuyên chở do người mua chỉ định tại điểm thỏa thuận. Rủi ro chuyển khi bàn giao, người mua trả cước chặng chính. Đây là điều kiện ICC khuyến nghị thay cho FOB khi hàng đi container.
• CPT (cước trả tới đích): người bán trả cước đến nơi chỉ định, nhưng rủi ro đã chuyển cho người mua ngay khi giao hàng cho người chuyên chở đầu tiên.
• CIP (cước và bảo hiểm trả tới đích): như CPT và người bán mua thêm bảo hiểm. Incoterms 2020 nâng mức bảo hiểm CIP lên loại A (mức cao nhất), rủi ro vẫn chuyển tại điểm giao cho người chuyên chở đầu tiên.
• DAP (giao tại địa điểm): người bán chịu chi phí và rủi ro đến khi hàng sẵn sàng dỡ trên phương tiện tại địa điểm đích. Người mua làm thủ tục và nộp thuế nhập khẩu.
• DPU (giao tại địa điểm đã dỡ hàng): giống DAP nhưng người bán phải dỡ hàng xuống mới hết trách nhiệm. Đây là điều kiện duy nhất buộc người bán dỡ hàng.
• DDP (giao đã nộp thuế): người bán lo trọn gói tới tận đích, gồm cả thông quan nhập và thuế nhập đầu kia. Nghĩa vụ nặng nhất cho người bán.

Nhóm chỉ dùng cho đường biển và thủy nội địa:

• FAS (giao dọc mạn tàu): người bán giao khi hàng đặt dọc mạn tàu ở cảng đi, rủi ro chuyển tại đó, người mua trả cước biển.
• FOB (giao lên tàu): người bán chịu đến khi hàng đã xếp lên tàu (on board) ở cảng đi, rủi ro chuyển khi hàng lên tàu, người mua trả cước biển. Điều kiện phổ biến nhất của hàng xuất Việt Nam, người mua book tàu qua forwarder của họ.
• CFR (tiền hàng và cước): người bán trả cước biển đến cảng đích, nhưng rủi ro vẫn chuyển khi hàng đã lên tàu ở cảng đi. Không kèm bảo hiểm.
• CIF (tiền hàng, bảo hiểm và cước): như CFR và người bán mua thêm bảo hiểm ở mức tối thiểu (loại C), rủi ro vẫn chuyển tại cảng đi. Nhiều người bán nhầm chỗ này.

Với CIF, người bán trả cước và bảo hiểm đến cảng đích, nhưng rủi ro sang người mua ngay khi hàng lên tàu ở cảng đi.

Bán FOB đơn giản nhưng nhường quyền kiểm soát vận tải cho người mua: forwarder của họ quyết lịch, và mọi chậm trễ đầu Việt Nam vẫn bị quy cho người bán. Bán CIF/CFR giúp người bán chủ động chọn tàu, gom được giá cước tốt khi có sản lượng, và tính cước vào giá bán. Với người bán có sản lượng đều, chuyển dần từ FOB sang CIF thường tăng biên lợi nhuận và giảm rủi ro trễ hẹn.

• Địa điểm chuyển rủi ro chính xác (tên cảng, tên kho), tránh viết chung chung.
• Ai khai hải quan ở mỗi đầu và ai chịu phí kiểm tra chuyên ngành nếu phát sinh.
• Free time DEM/DET ở cảng đích và ai chịu phí lưu container nếu vượt.

• Tưởng giá FOB đã gồm cước biển. FOB chỉ tính đến khi hàng lên tàu ở cảng đi, cước biển và phí đầu nhập là của người mua. Báo giá FOB mà cộng nhầm cước vào là tự cắt lãi.
• Lấy "lan can tàu" làm mốc giao FOB. Từ Incoterms 2010, ICC đã bỏ khái niệm "qua lan can tàu" và thay bằng "đã xếp lên tàu" (on board). Ghi hợp đồng theo mốc on board mới đúng chuẩn 2020.
• Nhận DDP khi chưa có đại lý ở nước nhập. DDP đẩy toàn bộ thông quan nhập và thuế nhập sang người bán ở đầu kia; không nắm luật và thuế nội địa nước nhập thì dễ kẹt hàng và phát sinh phí.
• Dùng FOB/CIF cho hàng container. Với hàng giao ở bãi CY/CFS, ICC khuyến nghị FCA/CPT/CIP; ký FOB/CIF cho container khiến quãng rủi ro từ bãi đến khi hàng lên tàu rơi vào vùng xám.

Trước khi ký hợp đồng ngoại thương với điều kiện lạ, khách hàng có thể gửi Homexim rà nhanh. Đội tuyến sẽ chỉ ra khoản chi phí và rủi ro nào đang thuộc về bên mình theo đúng Incoterms 2020.