Logistics Việt Nam chiếm 16-18% GDP, chuyển xanh có thể giảm còn 12-15%

Chi phí logistics của Việt Nam đang ở mức khoảng 16-18% GDP và có thể xuống 12-15% nếu chuyển xanh. Bà Ishita Dhamani, Senior Partner EY Singapore, nêu nhận định này tại phiên "Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh" của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) ở TP.HCM.

Bà Dhamani cho rằng mức 16-18% là cao so với thế giới, làm giảm sức cạnh tranh của nhà máy và sức hút đầu tư. AEF 2026 diễn ra từ 26 đến 29/10/2026, lần đầu đồng tổ chức và đồng thương hiệu với WEF. Những gì nêu tại phiên này mới là phát biểu và đề xuất, chưa phải quy định bắt buộc, và chưa có mốc áp dụng nào cho chủ hàng.

Theo bà, logistics xanh không dừng ở xe tải điện hay tiết kiệm năng lượng ở cảng. Nó gồm hành lang đa phương thức (đường sắt, thủy nội địa, đường bộ), kho thông minh và logistics tuần hoàn. Báo cáo nền mà TS Bùi Bá Nghiêm của Bộ Công Thương dẫn cho thấy vận tải đường bộ chiếm khoảng 75,7% khối lượng hàng hóa vận chuyển tính theo tấn.

Cái Mép - Thị Vải hiện có công suất 6,3 triệu TEU. Cần Giờ dự kiến đạt 16,9 triệu TEU vào năm 2047, định hướng thành trung tâm trung chuyển quốc tế cạnh tranh với các cảng lớn của Singapore.

Ông Cao Hồng Phong, Phó Tổng giám đốc cảng quốc tế Gemalink (Gemadept), cho rằng các bên trong chuỗi phải chia sẻ dữ liệu của từng lô. Ông lấy ví dụ một nhà sản xuất đồ gỗ xuất 10 container đi Mỹ. Doanh nghiệp này cần chia sẻ ba thứ: nơi lấy container rỗng, thời điểm hàng sẵn sàng lên sà lan và thời điểm tàu rời cảng. Biết trước ba mốc đó, thời gian chờ ngắn lại, phát thải giảm theo.

Vướng nằm ở phần mềm. Ông Trương Tấn Lộc, Chủ tịch HĐTV Cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT), cho biết các bên trong chuỗi dùng phần mềm quản lý khác nhau nên dữ liệu không kết nối được.

TS Bùi Bá Nghiêm, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng trọng tâm là hiệu quả vận hành: giảm xe chạy rỗng, giảm thời gian chờ, giảm hao hụt nông sản trong chuỗi lạnh. Ông đề xuất:

Rà những thủ tục làm kéo dài khâu kiểm tra và thông quan, theo hành lang và theo chuỗi hàng. Mở rộng Cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN, đẩy mạnh chứng từ điện tử, cải cách kiểm tra chuyên ngành để thủ tục nhanh hơn.

Ở khâu vận tải, dùng thêm đường thủy, vận tải ven biển và đường sắt trên những tuyến phù hợp. Dữ liệu của vận tải, kho, nhà sản xuất, cảng và khách hàng cần nối với nhau để gom hàng, giảm chạy rỗng và hẹn lịch giao.

Bộ đề xuất thí điểm hai mô hình: hành lang logistics xanh có điều phối số nối vùng sản xuất với Cái Mép - Thị Vải, và chuỗi lạnh nông sản ĐBSCL có giám sát số, truy xuất được. Mỗi thí điểm phải xác định ngay từ đầu địa phương điều phối, chủ hàng, nhà cung cấp logistics, cảng, đối tác công nghệ và tài chính, dữ liệu nền, đầu mối thực hiện và hạn đánh giá.

Kết quả đo bằng phát thải, năng lượng, chi phí trên đơn vị hàng, tỷ lệ giao đúng hẹn, tỷ lệ chạy rỗng và tỷ lệ hao hụt hàng. Ông Nghiêm nói thêm rằng hiệu quả phải kiểm chứng bằng chi phí, chất lượng dịch vụ và mức giảm phát thải trên toàn chuỗi. Báo cáo nền dẫn ISO 14083:2023 để đo phát thải, đồng thời đề xuất chủ hàng lớn và nhà cung cấp logistics cùng xây lộ trình chuyển đổi, rồi chia nhau phần chi phí tiết kiệm được.

Quyết định 2229/QĐ-TTg ngày 9/10/2025 (Chiến lược phát triển dịch vụ logistics 2025-2035, tầm nhìn 2050) đặt mục tiêu đến năm 2035 có 80% doanh nghiệp logistics áp dụng giải pháp chuyển đổi số.

Đồ gỗ và hàng container qua Cái Mép - Thị Vải. Lô 10 container đồ gỗ đi Mỹ trong ví dụ của ông Phong là kiểu lô hưởng lợi nếu lịch lấy container rỗng, lịch lên sà lan và lịch tàu được chia sẻ sớm. Hành lang thí điểm nối vùng sản xuất với Cái Mép - Thị Vải cũng nhắm vào tuyến này. Nguồn tin chưa đưa mức tiết kiệm cụ thể cho từng lô hay từng chủ hàng.

Nông sản ĐBSCL. Điểm đau là hao hụt trong chuỗi lạnh. Đề xuất là dùng công nghệ giám sát nhiệt độ và điện năng tiêu thụ trong kho và chuỗi lạnh để giảm hao hụt, và tỷ lệ hao hụt cũng là một chỉ số đo của thí điểm. Nguồn tin không nêu tỷ lệ hao hụt hiện tại. Phần nghẽn của nhóm hàng này đã được phân tích ở bài nút thắt logistics nông sản.

Chưa có quy định nào phải tuân thủ, nhưng có vài việc làm ngay được:

• Hỏi forwarder ba mốc của từng lô: nơi lấy container rỗng, thời điểm hàng sẵn sàng lên sà lan, thời điểm tàu rời cảng. Đó chính là ba dữ liệu ông Phong nêu.
• Ghi lại thời gian chờ ở cảng, kho và số chuyến xe chạy rỗng của lô hàng mình. Nếu thí điểm mở ra, đây là dữ liệu nền để so sánh và thương lượng chia phần tiết kiệm.
• Theo dõi hai thí điểm: hành lang Cái Mép - Thị Vải và chuỗi lạnh nông sản ĐBSCL, nhất là danh sách đơn vị tham gia và hạn đánh giá khi được công bố.
• Chuẩn bị chứng từ điện tử và làm quen với Cơ chế một cửa quốc gia, vì đây là hướng cải cách được nhắc lại nhiều lần.

Với lô hàng đi đường biển, hỏi rõ ba mốc trên ngay từ lúc báo giá. Khách hàng cần cước biển kèm lịch lấy container rỗng và lịch tàu có thể gửi tuyến hàng cho Homexim.