Nông sản hướng mốc 100 tỷ USD: nút thắt nằm ở logistics

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nửa đầu năm 2026 đạt 35,88 tỷ USD, tăng khoảng 6% so với cùng kỳ, theo số liệu công bố tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" ngày 9/7. Con số tuyệt đối vẫn lớn, nhưng đà tăng đã chậm lại so với mức nền hơn 70 tỷ USD của cả năm 2025. Trong khi đó, mục tiêu 100 tỷ USD được đặt cho năm 2027, nghĩa là quỹ thời gian chỉ còn hơn một năm.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn tính thẳng tại tọa đàm: để đạt mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch phải tăng trưởng trên 15% mỗi năm, và ông gọi đây là thách thức rất lớn trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chậm lại. So với tốc độ khoảng 6% của nửa đầu năm, khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu là gần gấp ba. Các ý kiến tại tọa đàm gặp nhau ở một điểm: dư địa không còn nằm ở việc trồng thêm, nuôi thêm, mà ở chặng sau thu hoạch, nơi hàng hóa đi qua chuỗi kho, cảng và thủ tục.

Để đạt mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch phải tăng trưởng trên 15% mỗi năm, trong khi nửa đầu 2026 chỉ tăng khoảng 6%.

Đáng chú ý là chính cơ quan Hải quan đề xuất rà soát, cắt giảm các thủ tục kiểm dịch chồng chéo giữa nhiều bộ ngành, vì đang gây tốn thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Báo Nhân Dân dẫn ý kiến các chuyên gia xếp bảo hộ thương mại gia tăng và chi phí logistics cao vào nhóm thách thức lớn nhất của chặng tới. Phía hiệp hội, đại diện VASEP Nguyễn Hoài Nam cho rằng ngành cần một mô hình tăng trưởng hoàn toàn mới: muốn lên vùng kim ngạch cao hơn, phải xử lý đồng thời các điểm nghẽn về nguyên liệu, chứng nhận, truy xuất, IUU, chi phí tuân thủ và logistics. Một đề xuất được nhắc nhiều là lập tổ điều hành cấp Chính phủ đóng vai trò nhạc trưởng điều phối liên ngành, thay vì để từng bộ gỡ từng khúc.

Rau quả là nhóm thấy áp lực logistics sớm nhất. Riêng sầu riêng, diện tích canh tác đã vượt 170.000 ha và sản lượng dự kiến chạm ngưỡng gần 2 triệu tấn, theo số liệu tại tọa đàm được Vietnam Logistics Review dẫn lại. Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cảnh báo áp lực tiêu thụ đang đè trực tiếp lên hạ tầng xử lý sau thu hoạch. Với chủ hàng trái cây, điều đó có nghĩa là vào chính vụ, kho lạnh, container lạnh và chỗ trên tàu sẽ căng cùng một lúc.

Thủy sản đặt mục tiêu xa hơn: kim ngạch năm 2026 kỳ vọng vượt mốc 12 tỷ USD, nhưng muốn chạm 16 tỷ USD trong giai đoạn tới thì phải tăng trưởng khoảng 30%. VASEP xác định các điểm nghẽn phải xử lý đồng thời gồm nguyên liệu, chứng nhận, truy xuất và IUU, tức phần lớn nằm ở hồ sơ và tuân thủ chứ không chỉ ở sản lượng. Cơ cấu thị trường cũng đang dịch chuyển nhanh khi Trung Quốc vừa vượt Mỹ thành thị trường thủy sản lớn nhất. Ở phía giải pháp, các doanh nghiệp logistics đầu ngành đang chạy trước bằng hợp đồng giữ chỗ dài hạn với các liên minh hãng tàu và hãng hàng không, đặt trước bốn đến sáu tuần trong giai đoạn cao điểm.

Tín hiệu chính sách là tích cực: khi mục tiêu 100 tỷ USD được đưa lên bàn cấp Chính phủ, các đề xuất cắt kiểm dịch chồng chéo và gỡ điểm nghẽn logistics có lực đẩy thật. Nhưng thủ tục không được gỡ xong trong một mùa hàng. Trong 12 tháng tới, chủ hàng nên chủ động phần mình quản được: chốt booking sớm cho giai đoạn chính vụ thay vì chờ sát ngày, nhất là hàng lạnh khi cả ngành cùng giành chỗ; chuẩn hóa bộ hồ sơ kiểm dịch, chứng nhận và truy xuất theo từng thị trường trước khi hàng về kho; và bám sát các thay đổi thủ tục sẽ ra trong đợt rà soát này, vì mỗi thủ tục được cắt là một khoản chi phí tuân thủ giảm đi.

Homexim đang khai thác hàng nông sản trên cả tuyến biển và tuyến hàng không, gồm hàng lạnh chính vụ. Khách hàng cần kế hoạch chỗ và checklist chứng từ cho mùa hàng cuối năm, gửi mặt hàng, thị trường đích và sản lượng dự kiến cho đội tuyến để nhận phương án lịch tàu và giá theo từng giai đoạn.