Trung Quốc vượt Mỹ: thủy sản Việt đổi hướng theo tuyến gần

Nửa đầu năm 2026, Trung Quốc lần đầu vượt Mỹ để trở thành thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Theo số liệu VASEP được VnExpress dẫn ngày 13/7, kim ngạch thủy sản sang Trung Quốc đạt 1,4 tỷ USD trong sáu tháng, tăng 40% so với cùng kỳ, trong khi thị trường Mỹ gần như đứng yên ở mức 898 triệu USD.

Toàn ngành thủy sản xuất khẩu khoảng 5,7 tỷ USD trong sáu tháng đầu năm, tăng 11,4%. Tính cả Hong Kong, khu vực Trung Quốc nhập 1,5 tỷ USD, tăng khoảng 38%. Nhật Bản đứng thứ ba với 788 triệu USD, kế sau là Hàn Quốc với 411 triệu USD, tăng 7%, và Australia 176 triệu USD, tăng 15,5%. Về mặt hàng, tôm mang về 2,3 tỷ USD, tăng 13,6% và chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch; cá tra đạt 1,1 tỷ USD; riêng tôm hùm được Trung Quốc và Hong Kong tăng mua mạnh.

Kim ngạch thủy sản sang Trung Quốc đạt 1,4 tỷ USD trong sáu tháng, tăng 40%, trong khi thị trường Mỹ gần như đứng yên.

VASEP lý giải bằng ba yếu tố: khoảng cách địa lý gần, cước logistics thấp và thời gian thu hồi vốn nhanh hơn hẳn các thị trường xa. Ở chiều ngược lại, hàng vào Mỹ đang chịu thêm rào cản: quy định với hải sản khai thác theo đạo luật MMPA, thuế chống bán phá giá và nguy cơ các biện pháp bảo hộ mới. Nhiều doanh nghiệp vì thế chủ động dồn đơn hàng sang tuyến gần thay vì chờ tín hiệu chính sách từ Washington.

Tôm đang là đầu kéo của cả ngành, và động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc. Nhóm thủy sản tươi sống, trong đó có tôm hùm đang được cả Trung Quốc lẫn Hong Kong gom mạnh, còn thêm một lợi thế: có thể xuất qua cửa khẩu, việc bảo quản thuận lợi và tiết kiệm chi phí hơn. Các nhóm còn lại cũng giữ đà tăng: cá tra tăng 12,1% và chiếm 19,4% tổng kim ngạch toàn ngành; mực và bạch tuộc đạt 380,2 triệu USD, tăng 18,8%; cua ghẹ cùng nhóm giáp xác khác đạt 206,2 triệu USD, tăng 26,2%, theo số liệu Mekong ASEAN.

Cá ngừ là mặt hàng đi ngược dòng: kim ngạch nửa đầu năm giảm 2%, còn 452 triệu USD. Đây cũng chính là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp khi Mỹ siết quy định với thủy sản khai thác theo đạo luật MMPA và yêu cầu bổ sung giấy chứng nhận COA. Nhìn sang nửa cuối năm, cá tra được dự báo tăng khoảng 5% so với cùng kỳ, còn cá rô phi là cái tên được kỳ vọng nhất với dự báo kim ngạch tăng 30%. Với chủ hàng, mỗi nhóm hàng giờ gắn với một bài toán tuyến riêng: tôm và hàng tươi sống dồn về tuyến gần, còn cá ngừ đi Mỹ phải cộng thêm lớp chứng từ COA vào hồ sơ từng lô.

Tuyến nội Á vận hành theo logic khác tuyến Mỹ. Transit ngắn giúp container reefer quay vòng nhanh và cước thấp hơn, nhưng đổi lại là bộ yêu cầu riêng của phía Trung Quốc: doanh nghiệp và mã sản phẩm phải nằm trong danh sách đăng ký với hải quan nước này theo quy định hiện hành, mỗi lô hàng cần chứng thư kiểm dịch và nhãn bao bì đúng chuẩn. Sai một chi tiết là hàng nằm lại cửa khẩu, mà với hàng lạnh, mỗi ngày chờ là thêm tiền điện bãi và rủi ro chất lượng.

Số liệu này cũng không có nghĩa là bỏ Mỹ. Thị trường Mỹ vẫn giữ quy mô gần 900 triệu USD và biên lợi nhuận tốt với nhiều mặt hàng. Chạy song song hai tuyến nghĩa là hai kế hoạch booking khác nhau: tuyến gần cần nhịp booking dày và chứng từ kiểm dịch chuẩn từng lô, tuyến Mỹ cần giữ kỷ luật lịch tàu và hồ sơ như hướng dẫn trong bài tuyến Việt Nam đi Mỹ. Cả hai tuyến còn chung một biến số nửa cuối năm: cước vận tải container lạnh có xu hướng tăng trở lại, nên chốt lịch tàu và giá sớm sẽ chủ động hơn chờ sát cut-off.

Homexim đang khai thác cả tuyến nội Á và tuyến Mỹ cho hàng đông lạnh lẫn hàng khô. Khách hàng cần cân đối lại cơ cấu tuyến cho nửa cuối năm, gửi mặt hàng và cảng đích cho đội tuyến để nhận phương án lịch tàu, cước và checklist chứng từ theo từng thị trường.