Từ 15/10, hải quan chuyển chứng từ điện tử sang chuẩn JSON, cửa khẩu thông minh có Thông tư 128

Từ 15/10/2026, dữ liệu trao đổi giữa hệ thống hải quan và hệ thống của doanh nghiệp khi khai chứng từ điện tử phải theo chuẩn JSON DataFormat. Cục Hải quan quy định việc này trong Quyết định 1434/QĐ-CHQ, ký ngày 26/8/2026.

Đây là quy định tạm thời về định dạng thông điệp dữ liệu chứng từ điện tử của hàng xuất nhập khẩu. Quyết định thay hai quyết định tạm thời trước đó: 748/QĐ-CHQ (12/5/2026) và 1143/QĐ-CHQ (6/7/2026). Thông điệp phải đúng cú pháp và cấu trúc dữ liệu kỹ thuật trong các phụ lục kèm quyết định.

Cùng ngày 15/10/2026, Thông tư 128/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính (ký 27/8/2026) có hiệu lực. Thông tư quy định việc kiểm tra, giám sát, quản lý hải quan với hàng xuất nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện trong khu vực cửa khẩu thông minh.

Khu vực này phải có camera nhận diện phương tiện không người, barie điện tử, camera giám sát, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng ra vào, tất cả nối với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. Thông tư không nêu tên cửa khẩu cụ thể nào.

Ngày 15/10 còn hai văn bản khác có hiệu lực. Thông tư 127/2026/TT-BTC (27/8/2026) chuẩn hóa chỉ tiêu thông tin và mẫu khai báo phương tiện vận tải tại các cửa khẩu. Nghị định 336/2026/NĐ-CP (22/8/2026) về cơ chế một cửa quốc gia quy định thủ tục hành chính với hàng xuất nhập khẩu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Chuẩn JSON ảnh hưởng mọi nhóm hàng khai thông quan điện tử qua phần mềm khai, không ngành nào được loại trừ. Phần mềm chưa cập nhật có thể làm vướng việc truyền, nhận chứng từ điện tử khi làm thủ tục.

Thông tư 128 chỉ áp với hàng qua cửa khẩu thông minh. Với hàng nhập, thông tư có ba quy định cần nhớ, và một quy định riêng cho phương tiện:

• Hàng được lưu tại cửa khẩu tối đa 30 ngày kể từ khi đến. Quá hạn mới làm thủ tục hải quan để nhận hàng thì chủ hàng bị xử phạt vi phạm theo quy định của pháp luật.
• Hải quan phân tích rủi ro lô nhập dựa trên thông tin hàng hóa có trước khi hàng đến cửa khẩu. Thông tin này đến từ đơn vị quản lý cửa khẩu thông minh hoặc từ Hải quan Trung Quốc.
• Hàng cần chia tách hoặc đóng ghép với hàng hóa khác phải làm tại địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) được Cục Hải quan công nhận.
• Phương tiện vận tải thông minh không người lái không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh, nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan.

Việc đầu tiên: hỏi đơn vị làm phần mềm khai hoặc đại lý khai quan xem đã cập nhật chuẩn JSON chưa. Doanh nghiệp tự khai thì nhờ bộ phận CNTT rà cấu trúc dữ liệu, cập nhật phần mềm và kiểm tra kết nối trước 15/10.

Tận dụng giai đoạn khai thử. Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái, theo chỉ đạo của Chi cục Hải quan khu vực VIII, cho doanh nghiệp khai thử theo định dạng mới từ 15/10 đến 15/11/2026. Vướng mắc kỹ thuật thì đề nghị Cục Hải quan hướng dẫn.

Với lô đi qua cửa khẩu thông minh, ghi mốc 30 ngày vào kế hoạch từng lô và làm xong thủ tục trước hạn. Chuẩn bị đủ thông tin hàng hóa trước khi hàng đến, vì hải quan dùng chính thông tin này để phân tích rủi ro. Lô cần chia tách hoặc đóng ghép với hàng khác thì làm tại địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) được Cục Hải quan công nhận.