Mỹ áp tự vệ mặt đá thạch anh: hạn ngạch quyết mức thuế

Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ đã chốt biện pháp tự vệ toàn cầu với mặt đá thạch anh. Biện pháp có hiệu lực với hàng nhập khẩu từ 12 giờ trưa giờ miền Đông ngày 15/8/2026, tức 23 giờ cùng ngày theo giờ Việt Nam. Hàng lọt trong hạn ngạch chịu thuế 25%, hàng vượt hạn ngạch chịu 50%. Biện pháp chạy bốn năm. Việt Nam nằm ngay giữa tầm ngắm: chín tháng đầu năm 2025, Mỹ nhập từ Việt Nam gần 29,8 triệu feet vuông đá thạch anh, trị giá 258 triệu USD, chiếm 17,9% lượng và 21,2% giá trị toàn bộ đá thạch anh nước này nhập về.

Đây là hạn ngạch thuế quan, không phải một mức thuế phẳng. Trong hạn ngạch, thuế khởi điểm 25% rồi lùi dần theo từng năm: 23%, 21%, rồi 19% ở năm thứ tư. Ngoài hạn ngạch, mức khởi điểm là 50% và gần như đứng yên: 49%, 48%, 47%. Khoảng cách giữa hai cột là 25 điểm phần trăm ngay năm đầu, và tới năm thứ tư còn nới ra thành 28 điểm. Nói cách khác, hạn ngạch mới là thứ quyết định chi phí, không phải biểu thuế.

Lấy chính số liệu Mỹ công bố mà tính, đơn giá bình quân hàng Việt Nam bán sang thị trường này trong chín tháng đầu 2025 vào khoảng 8,7 USD mỗi feet vuông. Với đơn giá đó, mỗi feet vuông rơi ra ngoài hạn ngạch gánh thêm khoảng 2,2 USD tiền thuế so với hàng lọt vào trong. Đây là phép tính minh họa theo đơn giá bình quân, không phải số thuế của từng lô. Khi lập dự toán, doanh nghiệp nên dùng trị giá thực tế và tính cả hai phương án trong, ngoài hạn ngạch.

Các nguồn dẫn trong bài chưa nêu khối lượng hạn ngạch từng năm hay thủ tục phân bổ cho từng lô hàng. Vì vậy, chưa có căn cứ để coi hàng đến trước chắc chắn được hưởng thuế trong hạn ngạch. Theo Tạp chí Thuế & Hải quan, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi lượng hạn ngạch theo từng quý. Về kế hoạch giao hàng, nên xác nhận cách áp dụng với bên nhập khẩu thay vì chỉ dựa vào lịch tàu.

Theo Tạp chí Thuế & Hải quan, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi lượng hạn ngạch theo từng quý.

Cục Phòng vệ thương mại xác nhận Việt Nam không nằm trong danh sách các nước đang phát triển được miễn thuế tự vệ này. Tạp chí Thuế & Hải quan cho biết thị phần 17,9% về lượng của Việt Nam vượt ngưỡng 3% dùng để xem xét miễn trừ cho từng nước đang phát triển. Khi lập dự toán cho hàng Việt Nam, doanh nghiệp vì thế không nên mặc định được miễn chỉ vì thuộc nhóm nước đang phát triển.

Vụ việc bắt đầu từ đơn kiện của liên minh nhà sản xuất đá thạch anh Hoa Kỳ, được Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ khởi xướng điều tra ngày 17/11/2025. Nguyên đơn cáo buộc lượng nhập khẩu vào Mỹ tăng từ 135 triệu feet vuông năm 2020 lên 234 triệu feet vuông năm 2024, tương đương tăng 73,4%. Chín tháng chạy thủ tục, kết quả là biểu thuế bốn năm đang có hiệu lực. Để tham khảo thêm cách theo dõi các vụ phòng vệ thương mại, có thể đọc bài về rà soát thuế với pin mặt trời, mật ong và túi dệt và bài về điều tra tự vệ hạt nhựa PET tại Anh.

Ba mã hàng được nguồn công bố nêu gồm 6810.99.0020, 6810.99.0040 và 7020.00.6000. Nhà máy sản xuất tấm bề mặt đá thạch anh nhân tạo bán sang Mỹ cần đối chiếu cả mã hàng lẫn mô tả sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng. Về quản trị chi phí, câu hỏi cần làm rõ là lô hàng được tính trong hay ngoài hạn ngạch, và hợp đồng quy định bên nào chịu phần chênh.

Với các xưởng gia công theo đơn đặt của nhà phân phối Mỹ, góc nhìn quản trị là nên tính trước khả năng khách hàng đề nghị điều chỉnh giá khi chi phí nhập khẩu tăng. Đây là rủi ro cần trao đổi trong đàm phán, không phải kết luận rằng mọi đơn hàng đều bị ép giá. Nên làm rõ cách xử lý phần thuế phát sinh trước khi chốt đơn mới.

Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi tình hình sử dụng hạn ngạch theo từng quý, rà lại nguồn nguyên liệu và duy trì hệ thống chứng từ chứng minh nguồn gốc. Biện pháp có diện miễn trừ cho một số nước đang phát triển, nhưng Việt Nam không nằm trong danh sách đó. Theo Tạp chí Thuế & Hải quan, sản phẩm đáp ứng mô tả vẫn có thể thuộc phạm vi áp dụng dù được cắt, đánh bóng, đóng gói hoặc hoàn thiện tại nước thứ ba.

Bốn việc nên rà soát khi chuẩn bị lô hàng:

• Đối chiếu mã hàng dự kiến khai tại Mỹ với ba mã 6810.99.0020, 6810.99.0040 và 7020.00.6000, đồng thời kiểm tra mô tả sản phẩm. Không nên chỉ dựa vào mã trên tờ khai xuất để kết luận lô hàng có thuộc phạm vi áp dụng hay không.
• Hỏi khách Mỹ ai đứng tên nhà nhập khẩu chính thức và rà điều khoản phân bổ thuế trong hợp đồng. Không nên mặc định mọi điều kiện giao hàng tận nơi đều buộc người bán chịu phần thuế vượt hạn ngạch; cần xác nhận trách nhiệm cụ thể giữa hai bên.
• Theo dõi tình trạng sử dụng hạn ngạch theo quý và bám thông báo của Cục Phòng vệ thương mại; xác nhận mức thuế áp dụng cho từng lô với bên nhập khẩu.
• Rà lại hồ sơ nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, giữ đủ chứng từ cho từng lô, đề phòng phải giải trình về sau.

Homexim hỗ trợ khách hàng ngành đá và vật liệu xây dựng chuẩn bị chứng từ và lên phương án vận chuyển đi bờ Tây, bờ Đông Hoa Kỳ. Khi cần rà mã HS và sắp xếp lịch giao hàng, đội chứng từ làm cùng khách hàng từ khâu chuẩn bị. Tình trạng hạn ngạch và trách nhiệm chịu thuế cần được xác nhận với bên nhập khẩu trước khi chốt phương án.