Xuất khẩu sang Mỹ: rủi ro phòng vệ thương mại vẫn ở mức cao

Nguy cơ hàng xuất khẩu Việt Nam bị điều tra phòng vệ thương mại tại Mỹ vẫn ở mức cao. Đó là đánh giá lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đưa ra giữa tháng 7, trong bối cảnh từ đầu tháng 3 đến nay Mỹ đã khởi xướng ba cuộc điều tra theo Mục 301 liên quan đến hàng Việt.

Gỗ và sản phẩm gỗ, thép và sản phẩm kim loại, vật liệu xây dựng như kính nổi, cùng xơ sợi polyester nằm trong danh sách cảnh báo của cơ quan này về nguy cơ bị điều tra tại thị trường Mỹ. Công cụ phía Mỹ sử dụng không chỉ là chống bán phá giá và chống trợ cấp truyền thống, mà cả Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 và Mục 232 về an ninh quốc gia. Rủi ro cũng không riêng thị trường Mỹ: thép Việt đang bị điều tra tại Australia với biên độ phá giá ước tính lên tới 56,21%.

Nhìn vào từng nhóm hàng theo số liệu Báo Đầu tư mới thấy vì sao danh sách cảnh báo dài như vậy. Ngành gỗ đứng đầu về quy mô: riêng ghế sofa xuất sang Mỹ đạt 3,4 tỷ USD năm 2025, tăng 8,8% và chiếm tới 54,1% tổng nhập khẩu mặt hàng này của Mỹ; gỗ dán, tủ bếp, gỗ thanh và viền dải gỗ cũng nằm trong diện theo dõi. Lốp xe tải và xe khách đạt 450,9 triệu USD, tăng 24,5%, đưa Việt Nam lên vị trí nhà cung cấp lớn thứ tư với 13% thị phần, trong khi lốp xe con đã có tiền lệ bị Mỹ điều tra từ năm 2021.

Ở nhóm kim loại, cáp thép dự ứng lực được đánh giá rủi ro cao nhất khi chiếm 27,1% tổng nhập khẩu của Mỹ, tương đương 25,2 triệu USD năm 2025; mặt bích thép không gỉ cùng dây và cáp nhôm cũng trong tầm theo dõi. Hai cái tên tăng nóng nhất lại là vật liệu xây dựng và xơ sợi: kính nổi nhảy từ 2,3 triệu USD năm 2024 lên 92,2 triệu USD năm 2025, còn xơ sợi polyester tăng 107,2% và chiếm 14,4% thị phần tại Mỹ. Mẫu số chung là tốc độ tăng và thị phần mở rộng quá nhanh, đúng kiểu tăng trưởng nóng mà nguồn này đánh giá đang đặt cả điện tử, thiết bị cơ khí, vật liệu xây dựng và năng lượng sạch vào diện nguy cơ phát sinh vụ việc mới.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam càng mở rộng thì khả năng phát sinh vụ việc càng lớn, và đây là xu hướng đã kéo dài nhiều năm. Đáng chú ý hơn, quá trình tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu khiến các nước nhập khẩu soi kỹ xuất xứ hàng hóa, nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp dùng nhiều nguyên liệu nhập từ nước đang bị áp thuế dễ rơi vào diện nghi vấn lẩn tránh, dù bản thân không gian lận.

Cuộc điều tra không chờ ai chuẩn bị: hồ sơ xuất xứ và chứng từ đầu vào phải sẵn từ trước khi lô hàng rời cảng.

Cuộc điều tra không chờ ai chuẩn bị: hồ sơ xuất xứ và chứng từ đầu vào phải sẵn từ trước khi lô hàng rời cảng. Khi vụ việc khởi xướng, thời hạn trả lời bản câu hỏi điều tra tính bằng tuần, và thứ bị đối chiếu đầu tiên chính là bộ chứng từ của từng lô đã xuất.

• Lưu đủ hồ sơ mua nguyên liệu đầu vào: hợp đồng, invoice, chứng từ thanh toán, để chứng minh nguồn gốc và tỷ lệ giá trị gia công tại Việt Nam.
• Khai mô tả hàng và mã HS nhất quán giữa các lô; C/O làm đúng quy tắc xuất xứ, không mượn xuất xứ để né thuế.
• Lưu trọn bộ chứng từ mỗi lô xuất: invoice, packing list, B/L, C/O, tờ khai, tối thiểu 5 năm.
• Theo dõi danh sách cảnh báo sớm của Cục Phòng vệ thương mại theo mã HS và thị trường mình đang xuất.

Phòng vệ thương mại cũng chạy cả hai chiều: chính Việt Nam đang áp thuế chống bán phá giá với nhiều mặt hàng nhập khẩu, điển hình là thép. Chủ hàng đứng ở chiều nào cũng quay về một nguyên tắc: chứng từ sạch và nhất quán là lớp bảo hiểm rẻ nhất. Bắt đầu từ việc rà lại bộ chứng từ xuất nhập khẩu của chính mình.

Homexim lưu và bàn giao đủ bộ chứng từ sau mỗi lô hàng, khai mã HS nhất quán theo hồ sơ đã thống nhất với khách hàng. Doanh nghiệp xuất nhóm hàng thuộc diện cảnh báo có thể gửi mặt hàng và thị trường đích để đội chứng từ rà soát trước rủi ro hồ sơ.