Hàng Việt dính 327 vụ phòng vệ thương mại, Nam Phi nhắm xi măng

Đến giữa tháng 9/2026, hàng xuất khẩu Việt Nam đã dính 327 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng chín tháng đầu năm có thêm 27 vụ mới, nhiều hơn cả năm 2025 hơn 4 vụ.

Quý III có 8 vụ mới khởi xướng, từ Ấn Độ, Nam Phi, Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU), Đài Loan, Anh, Malaysia và Thổ Nhĩ Kỳ. Chủ hàng vật liệu xây dựng nên theo dõi sát nhất vụ xi măng Portland ở Nam Phi.

ITAC, cơ quan của Nam Phi, mở điều tra chống bán phá giá xi măng Portland (phân nhóm 2523.29) nhập từ Việt Nam và Mozambique. Đơn kiện do Afrimat Industries South Africa, Intercement South Africa và Dangote Cement South Africa (Sephaku) nộp. Biên độ bán phá giá cáo buộc với Việt Nam là 37,04%.

Thời kỳ điều tra bán phá giá chạy từ 1/1/2025 đến 31/12/2025. Thời kỳ xem xét thiệt hại tính từ 1/1/2023 đến 31/12/2025.

Giá thông thường của Việt Nam lấy từ bảng giá vật liệu xây dựng của Sở Xây dựng Quảng Ninh. Giá xuất khẩu dựa trên số liệu nhập khẩu của cơ quan thuế Nam Phi (SARS). Khi đánh giá thiệt hại, ITAC sẽ gộp hàng từ Việt Nam và Mozambique (cumulative).

ITAC dự kiến thẩm tra tại chỗ 3 đến 5 tuần sau khi doanh nghiệp nộp bản trả lời. Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) đề nghị doanh nghiệp chủ động liên hệ ITAC để xác nhận đã nhận Hồ sơ đề nghị và Bản câu hỏi điều tra. Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ yêu cầu, nộp Bản trả lời đầy đủ, đúng hạn, thuê tư vấn nếu cần và hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra.

Cục cũng đề nghị hiệp hội phối hợp chặt về các doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm bị điều tra sang SACU, đồng thời phản ánh vướng mắc.

Cuối tháng 9, Ấn Độ mở điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp với ống đồng có rãnh. Canada rà soát cuối kỳ biện pháp với ghế bọc đệm. Úc xem xét có tiếp tục áp thuế chống bán phá giá thép mạ kẽm hay không.

Ở Mỹ, vụ chống trợ cấp máy nén khí đã có kết quả sơ bộ. Bị đơn bắt buộc có biên độ trợ cấp sơ bộ 0,35%, mức không đáng kể. Tám doanh nghiệp không hợp tác bị áp 74,39% theo dữ kiện bất lợi sẵn có. Các doanh nghiệp còn lại chịu 37,2%.

Cũng có tin tốt. Indonesia chấm dứt điều tra polypropylene homopolymer mà không áp thuế. EU đưa Việt Nam vào danh sách nước đang phát triển được loại khỏi biện pháp tự vệ tạm thời với thép điện từ hạt định hướng.

Theo chuyên gia Lê Sỹ Giảng, Giám đốc GH Consults, kim loại, hóa chất, nhựa và vật liệu xây dựng chiếm tỷ trọng lớn trong các vụ việc vì dư thừa công suất và cạnh tranh giá gay gắt. Ông cho biết biện pháp chống lẩn tránh và gian lận xuất xứ cũng đang lan rộng.

Kim loại chịu áp lực ở nhiều nơi cùng lúc: ống đồng có rãnh ở Ấn Độ, thép mạ kẽm ở Úc. Thép điện từ hạt định hướng là ngoại lệ, vì EU loại khỏi biện pháp tạm thời.

Hóa chất và nhựa có một kết quả dễ thở: vụ polypropylene homopolymer ở Indonesia đóng lại, không áp thuế.

Vật liệu xây dựng gánh vụ xi măng Nam Phi, với mức cáo buộc 37,04%.

Hàng cơ khí và đồ dùng cũng có mặt: máy nén khí ở Mỹ, ghế bọc đệm ở Canada. Biên độ trợ cấp sơ bộ ở vụ máy nén khí dao động từ 0,35% (không đáng kể) đến 74,39%. Hợp tác với cơ quan điều tra hay không quyết định thẳng kết quả.

Bị điều tra chưa phải bị đánh thuế, nên mỗi vụ cần đánh giá riêng. Nhưng không tham gia là bỏ mất cơ hội tự bảo vệ bằng chính dữ liệu của mình. Rủi ro còn kéo dài sau khi thuế đã áp, nên phải lưu hồ sơ và theo dõi vụ việc suốt quan hệ thương mại.

Cơ quan điều tra có thể đòi bộ chứng từ lô hàng gồm invoice, packing list, B/L và C/O, thường qua forwarder đang giữ bộ chứng từ đó. Khi biện pháp chống lẩn tránh lan rộng, hồ sơ chỉ có giá trị nếu mã HS và tên nhà máy khớp nhau trên mọi chứng từ của từng lô.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, nhấn mạnh phải cảnh báo sớm, chuẩn hóa dữ liệu và nâng năng lực của hiệp hội lẫn doanh nghiệp.

Chủ hàng xi măng đi Nam Phi nên liên hệ ITAC ngay để xác nhận đã nhận Hồ sơ đề nghị và Bản câu hỏi điều tra, đồng thời giữ liên lạc với hiệp hội và Cục Phòng vệ thương mại. Cử sẵn người phụ trách, cân nhắc thuê tư vấn và chuẩn bị hồ sơ cung ứng để nộp Bản trả lời đầy đủ, đúng hạn, vì thẩm tra tại chỗ diễn ra 3 đến 5 tuần sau đó.

Chủ hàng ở các nhóm khác nên đối chiếu mặt hàng của mình với danh sách vụ việc trong quý. Khi chọn thị trường, đừng chỉ nhìn quy mô đơn hàng và giá bán, phải tính cả rủi ro phòng vệ thương mại.

Với mọi lô đang chạy, rà lại bộ chứng từ: mã HS và tên nhà máy phải khớp nhau giữa invoice, packing list, B/L và C/O. Danh mục chi tiết nằm trong bài chuẩn bị chứng từ. Cần người rà hồ sơ trước khi mở tờ khai, xem dịch vụ thủ tục hải quan.