Rà soát doanh nghiệp nhập nhiều xuất ít, siết xuất xứ

Ngày 13/8, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, và giao Bộ Công Thương một đầu việc rất cụ thể: làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, trước hết ở lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử. Cùng đợt, Bộ Tài chính được giao rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng theo hướng tăng cường phân loại rủi ro, và quy định về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp cũng được rà lại. Ba việc đó chạm thẳng vào bộ hồ sơ chủ hàng nộp mỗi tuần.

Hai chiều hàng hóa 7 tháng cộng lại khoảng 659 tỷ USD, nhịp tăng 28,1%. Xuất khẩu 7 tháng đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%, nhưng nhập siêu vẫn khoảng 20,3 tỷ USD. Chính con số nhập siêu đó là lý do hội nghị được triệu tập (tới giữa tháng 7 cán cân đã nghiêng theo hướng này, xem bài Xuất nhập khẩu vượt 601 tỷ USD).

Tách theo khối, bức tranh lệch hẳn. Khối FDI xuất khẩu khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%. Doanh nghiệp trong nước mang về 64,6 tỷ USD, tăng 5,8%. Ba nhóm hàng dẫn dắt đều nằm trong chuỗi lắp ráp: máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 85 tỷ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị khoảng 40 tỷ USD, tăng 24,6%; điện thoại và linh kiện 38 tỷ USD, tăng 18,6%.

Chuỗi lắp ráp chạy được là nhờ nhập. Theo tường thuật hội nghị trên Tuổi Trẻ, nhập khẩu điện tử và linh kiện tăng mạnh để phục vụ mở rộng sản xuất. Xuất và nhập cùng phình ở một nhóm hàng, và khoảng cách giữa hai chiều chính là chỗ cơ quan quản lý muốn nhìn kỹ.

Theo Tuổi Trẻ, mục tiêu làm việc là làm rõ nguyên nhân nhập khẩu và tiến độ sản xuất, xuất khẩu tại Việt Nam. Về chuẩn bị hồ sơ, Homexim khuyến nghị doanh nghiệp đối chiếu linh kiện nhập, tình hình sử dụng và thành phẩm xuất khẩu. Đây là gợi ý nghiệp vụ, không phải yêu cầu truy từng lô, dây chuyền hay tờ khai được nêu tại hội nghị.

Bộ Công Thương đồng thời rà soát quy định về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp. Hai đầu việc được giao cùng đợt. Với doanh nghiệp, nên chuẩn bị sẵn lời giải thích cho phần chênh giữa hàng nhập và hàng xuất, cùng hồ sơ chứng minh công đoạn sản xuất tại Việt Nam cho hàng mang C/O Việt Nam.

Xuất khẩu 7 tháng đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%, nhưng nhập siêu vẫn khoảng 20,3 tỷ USD.

Bộ Tài chính được giao rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, tăng cường phân loại rủi ro để đẩy nhanh xử lý hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt và hướng dẫn rõ các nhóm vướng mắc. Từ góc độ chuẩn bị chứng từ, Homexim gợi ý kiểm tra các tình huống có thể gây sai lệch: invoice chưa cập nhật lượng hàng thực xuất, phụ lục hợp đồng thay đổi nhưng chứng từ thanh toán vẫn giữ số cũ, hoặc mô tả hàng giữa chứng từ thương mại và tờ khai chưa thống nhất.

Ngân hàng Nhà nước nhận phần bảo đảm doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận tín dụng, ưu tiên vốn cho thu mua. Theo chỉ đạo, vốn được ưu tiên cho thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản trong những tháng cuối năm.

Điện tử và linh kiện bị gọi tên đầu tiên. Doanh nghiệp nhập linh kiện theo loại hình gia công hoặc sản xuất xuất khẩu nên dựng sẵn phần giải trình định mức và tiến độ: nhập bao nhiêu, tồn kho bao nhiêu, đã xuất bao nhiêu, phần chênh nằm ở khâu nào. Số liệu đối chiếu lấy thẳng từ tờ khai nhập và tờ khai xuất, nên việc này không dừng ở phòng kế toán mà chạy về đúng bộ chứng từ giao nhận.

Dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ nằm trong nhóm tăng chậm, theo tường thuật của Báo Chính phủ. Tăng trưởng kim ngạch chậm chưa đủ để kết luận đơn hàng đi ngang; chỉ đạo về hoàn thuế cũng hướng tới xử lý nhanh hồ sơ tuân thủ tốt, không phải siết toàn ngành. Về quản trị dòng tiền, doanh nghiệp nên theo dõi khoản hoàn thuế dự kiến cùng nhu cầu vốn lưu động. Với ngành gỗ, nên rà hồ sơ nguồn gốc theo thị trường đích thay vì suy từ kim ngạch sang mức độ tuân thủ.

Một số mặt hàng nông sản giảm kim ngạch. Cà phê đạt khoảng 5,45 tỷ USD, giảm 11,2%; gạo 2,62 tỷ USD, giảm 7,1%; cao su 1,55 tỷ USD, giảm 4,6%; chè giảm 3,3%. Đây cũng là nhóm được nhắm tới khi ưu tiên vốn thu mua. Chủ hàng cà phê và gạo nên chốt hạn mức với ngân hàng sớm hơn mọi năm, thay vì vào vụ mới đi hỏi.

• Đối chiếu lượng nhập và lượng xuất theo từng mã HS trong 7 tháng đầu năm; chênh lệch lớn thì dựng sẵn giải trình tồn kho và tiến độ sản xuất trước khi bị hỏi.
• Soát lại hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng các kỳ gần nhất: hợp đồng, invoice, packing list, chứng từ thanh toán và tờ khai xuất phải khớp cả số lượng lẫn mô tả hàng.
• Với lô xin C/O ưu đãi, kiểm tra lại tiêu chí xuất xứ đang áp dụng và hồ sơ chứng minh công đoạn sản xuất tại Việt Nam, ưu tiên các lô có tỷ trọng nguyên liệu nhập cao.
• Với hoạt động gia công hoặc sản xuất xuất khẩu, nên đối chiếu hồ sơ sử dụng nguyên liệu, tồn kho và thành phẩm để chuẩn bị giải trình; đây là khuyến nghị quản lý hồ sơ, không phải thủ tục mới tại hội nghị.
• Chủ hàng cà phê, gạo, cao su có thể trao đổi với ngân hàng theo kế hoạch thu mua thực tế. Chỉ đạo ngày 13/8/2026 ưu tiên vốn cho những tháng cuối năm, không đặt hạn làm việc trong tháng 8.

Homexim làm khai báo hải quan cho cả chiều nhập linh kiện lẫn chiều xuất thành phẩm, nên bộ chứng từ hai đầu được dựng khớp nhau ngay từ tờ khai đầu tiên. Doanh nghiệp cần soát một chuỗi tờ khai nhập và xuất trước khi nộp hồ sơ hoàn thuế có thể gửi danh sách tờ khai để đối chiếu.