Mỹ áp thuế mới từ 24/7: hàng Việt vào nhóm 12,5%

Từ ngày 24/7 theo giờ Mỹ, hàng hóa từ 60 nền kinh tế vào Mỹ chịu mức thuế mới 10% hoặc 12,5%, thay cho mức 10% tạm thời áp từ đầu năm. Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ký quyết định cuối cùng ngày 23/7, căn cứ Điều 301 Đạo luật Thương mại 1974, với lý do các đối tác này không cấm hiệu quả hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Việt Nam không có tên trong nhóm hưởng mức 10%. Nghĩa là từ hôm nay, phần lớn hàng Việt cập cảng Mỹ gánh thêm 12,5% thuế, đắt hơn 2,5 điểm phần trăm so với tuần trước.

Đợt thuế này khôi phục mặt bằng thuế quan mà Washington để trống từ tháng 2/2026, khi Tòa án Tối cao Mỹ bác cơ chế thuế đối ứng cũ và chính quyền phải chuyển sang mức 10% tạm thời. Lần này cơ sở pháp lý đổi hẳn: USTR mở 60 cuộc điều tra theo Điều 301, kết luận từng đối tác đã không ban hành hoặc không thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng làm bằng lao động cưỡng bức, rồi lấy đó làm căn cứ áp thuế. 60 đối tác bị điều tra chiếm 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, tức gần như toàn bộ hàng vào thị trường này đều nằm trong lưới. Đại sứ Jamieson Greer nói thẳng trong thông cáo: hàng chục năm thuyết phục bằng đạo lý đã không xóa được lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

USTR chia 60 nền kinh tế thành hai nhóm. Nhóm 10% gồm 17 cái tên đã có lệnh cấm nhập hàng lao động cưỡng bức, đã cam kết qua đàm phán thương mại, hoặc đã dựng cơ chế một phần: Argentina, Bangladesh, Campuchia, Canada, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Ấn Độ, Indonesia, Jordan, Malaysia, Mexico, Pakistan, Sri Lanka, Trinidad và Tobago, cùng Anh. Toàn bộ phần còn lại, trong đó có Việt Nam và Trung Quốc, chịu mức 12,5%. Riêng EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Thụy Sĩ được tính khấu trừ mức thuế MFN sẵn có cho một số sản phẩm, chi tiết nằm trong thông báo đăng Công báo Liên bang.

Kết quả này không bất ngờ. Ngay từ vòng đề xuất đầu tháng 6, USTR đã xếp Việt Nam vào nhóm 12,5% vì chưa có cơ chế cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức đạt yêu cầu của phía Mỹ. Cửa hạ mức vẫn mở: tiêu chí phân nhóm viết rõ, đối tác nào ban hành và thực thi lệnh cấm, hoặc cam kết điều đó qua đàm phán, sẽ được hưởng mức 10%. Với khoảng cách 2,5 điểm, đây sẽ là một đầu việc đáng theo trên bàn đàm phán thương mại Việt Mỹ thời gian tới.

Không phải lô nào đi Mỹ cũng chịu thêm 12,5%. Theo fact sheet của USTR, toàn bộ hàng hóa và linh kiện đã chịu thuế Điều 232, tức nhóm thép, nhôm và các sắc thuế an ninh quốc gia, được miễn đợt thuế này, không có chuyện thuế chồng thuế. Ấn phẩm thông tin, hàng quyên góp và hành lý theo người cũng đứng ngoài. Ngoài ra còn một danh mục sản phẩm miễn trừ theo năm tiêu chí, trong đó có nguyên liệu thô Mỹ không tự chủ được nguồn cung và mặt hàng thiếu hụt về lượng hoặc giá tại nội địa Mỹ. Danh mục đầy đủ nằm trong thông báo Công báo Liên bang, nên trước khi tính 12,5% vào giá, việc đầu tiên là đối chiếu mã HS của từng SKU với danh sách này.

Chênh lệch 2,5 điểm thuế với Ấn Độ, Indonesia, Campuchia và Bangladesh rơi thẳng vào các ngành đông đơn hàng nhất của Việt Nam: dệt may, da giày, đồ gỗ. Bốn nước này đều cạnh tranh trực tiếp với hàng Việt trong mắt nhà mua Mỹ, và đều vừa được xếp nhóm 10%. Với ngành dệt may còn thêm một lớp rủi ro thứ hai: hồ sơ điều tra của USTR nêu lo ngại bông thuộc diện đạo luật UFLPA đi vòng qua nhà sản xuất trung gian ở nước thứ ba, trong đó có Việt Nam, để vào Mỹ. Chuỗi chứng từ truy xuất nguồn bông giờ không còn là việc riêng của các lô bị Hải quan Mỹ giữ, mà thành mặt bằng chung khi đàm phán đơn hàng mới.

Chênh lệch 2,5 điểm thuế với Ấn Độ, Indonesia, Campuchia và Bangladesh rơi thẳng vào các ngành đông đơn hàng nhất của Việt Nam: dệt may, da giày, đồ gỗ.

Ngành điện mặt trời bị nêu đích danh theo hướng khác: báo cáo điều tra dẫn trường hợp pin và tấm quang điện sản xuất tại Đông Nam Á, gồm Việt Nam, chỉ gia công tối thiểu linh kiện gốc Trung Quốc trước khi xuất đi Mỹ. Nhóm hàng này nên chuẩn bị tinh thần bị soi nguồn gốc gắt hơn ở cả hai đầu. Ngược lại, nhóm thép và nhôm đã nằm trong diện thuế Điều 232 lại là bên ít xáo trộn nhất đợt này, vì được miễn hẳn 12,5% mới. Chủ hàng kim loại nên xác nhận lại với nhà nhập khẩu rằng mã hàng của mình thuộc diện 232 để không bị tính trùng.

Thuế đã có hiệu lực, nên khác với các vụ phòng vệ thương mại còn chờ phán quyết, không có khoảng trống để chờ xem. Việc chủ hàng nên làm ngay:

• Tính lại giá chào cho mọi lô đi Mỹ theo mức 12,5% thay vì 10%, rà trước các hợp đồng DDP đã chốt giá nhưng chưa giao.
• Đối chiếu mã HS từng SKU với danh mục miễn trừ trong thông báo Công báo Liên bang trước khi vội cộng thuế vào giá.
• Hàng thép, nhôm và sản phẩm đã chịu thuế Điều 232: xác nhận với broker hải quan phía Mỹ là lô hàng được miễn đợt thuế mới.
• Củng cố hồ sơ truy xuất nguyên liệu, đặc biệt nguồn bông với hàng dệt may và linh kiện gốc Trung Quốc với hàng điện mặt trời.
• Theo dõi đàm phán Việt Mỹ về cơ chế cấm nhập hàng lao động cưỡng bức, biến số có thể đưa hàng Việt về nhóm 10%.

Homexim chạy tuyến Mỹ hàng tuần cho hàng dệt may, đồ gỗ và hàng công nghiệp, từ khai báo hải quan với bộ chứng từ nguồn gốc đủ chuẩn đối tác Mỹ đến cước biển FCL/LCL xuyên Thái Bình Dương. Chủ hàng cần ước tính chi phí sau thuế mới cho lô sắp đi có thể gửi mã HS và tuyến để đối chiếu. Đọc thêm bản tin Mỹ chốt thuế gỗ dán Việt Nam và cước tàu đi Mỹ tăng nóng tháng 7 để tính đủ các lớp chi phí trên cùng một tuyến.