Nghị định 365/2026 có hiệu lực: xuất khẩu gạo còn hai điều kiện

Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo có hiệu lực từ hôm nay, 1/10/2026. Chính phủ ban hành nghị định ngày 23/9/2026, thay Nghị định 107/2018/NĐ-CP ngày 15/8/2018. Điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo giảm từ ba xuống hai.

Cùng đợt, Nghị định 01/2025/NĐ-CP và khoản 2 Điều 27 Nghị định 85/2024/NĐ-CP bị bãi bỏ.

Muốn xuất khẩu gạo, thương nhân phải có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát, sở hữu hay đi thuê đều được. Cả hai phải đạt chuẩn an toàn thực phẩm và yêu cầu kỹ thuật.

Kho hoặc cơ sở xay xát đi thuê phải có hợp đồng thuê bằng văn bản, thời hạn khớp với thời hạn hiệu lực của Giấy chứng nhận. Đã được cấp giấy thì không được cho thương nhân khác thuê lại.

Giấy chứng nhận đủ điều kiện nay cấp trong 10 ngày làm việc thay vì 15, tính từ khi hồ sơ đầy đủ. Cấp lại hoặc sửa đổi giảm từ 10 xuống 7 ngày làm việc.

Báo cáo định kỳ cũng gọn hơn. Trước đây thương nhân nộp ba báo cáo mỗi tháng, nay chỉ còn một báo cáo vào ngày 5 hằng tháng.

Thương nhân đã có giấy theo quy định cũ cứ hoạt động đến hết thời hạn ghi trên giấy, không phải xin cấp lại.

Ba nhóm gạo có cơ chế riêng: gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng. Theo Báo Công Thương và VTV, thương nhân xuất ba nhóm này không phải có kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát, không phải dự trữ lưu thông, không phải làm báo cáo định kỳ. Báo Sức khỏe và Đời sống nêu thêm một vế: nhóm này không bắt buộc có Giấy chứng nhận. Các nguồn lệch nhau đúng ở điểm giấy chứng nhận, nên với lô thuộc ba nhóm này, chủ hàng cần đối chiếu văn bản gốc trước khi làm theo bất kỳ cách hiểu nào.

Chỉ thương nhân có Giấy chứng nhận mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo. Chủ hàng muốn xuất qua đường ủy thác phải chọn đối tác đang có giấy.

Thương nhân nhập khẩu gạo có thêm một nghĩa vụ: thông báo kế hoạch nhập khẩu cho Bộ Công Thương.

Giấy chứng nhận có thể bị thu hồi trong 10 trường hợp. Theo Báo Sức khỏe và Đời sống, trong đó có: thương nhân làm thủ tục giải thể hoặc bị tuyên bố phá sản; bị thu hồi giấy đăng ký kinh doanh, đăng ký doanh nghiệp hoặc đăng ký đầu tư; không duy trì điều kiện kho bãi, cơ sở xay xát trong suốt quá trình hoạt động; kê khai gian dối về năng lực kho chứa, cơ sở chế biến; không duy trì định mức dự trữ thóc, gạo bắt buộc.

Hai trường hợp chạm thẳng vào việc làm hằng ngày. Một là không đứng tên người xuất khẩu trên tờ khai xuất khẩu trong 12 tháng liên tục, trừ khi tạm ngừng kinh doanh có thông báo hợp lệ. Hai là không gửi báo cáo sau 45 ngày kể từ khi Bộ Công Thương gửi văn bản đôn đốc. Thương nhân chỉ xuất theo đợt hoặc chủ yếu nhận ủy thác cần canh sẵn hai mốc này.

Từ 1/1/2028, thương nhân bị đánh giá mức tín nhiệm theo 10 tiêu chí: tín dụng; thuế; hải quan; liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm; xây dựng và phát triển thương hiệu gạo; kết quả xuất khẩu; thực hiện chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông; thực hiện quy định về kho chuyên dùng và cơ sở xay xát; hạ tầng kho chuyên dùng và logistics đồng bộ, hiện đại; thực hiện quy định về an toàn, vệ sinh lao động, phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tai, bão lụt.

Trước khi nhận ủy thác hoặc ký hợp đồng vận chuyển, đòi đối tác xuất khẩu gạo xuất trình Giấy chứng nhận còn hiệu lực. Giấy hết hạn hoặc bị thu hồi thì thương nhân không được nhận ủy thác.

Thương nhân đi thuê kho hoặc cơ sở xay xát cần so thời hạn hợp đồng thuê với thời hạn Giấy chứng nhận xem có khớp không.

Lô gạo hữu cơ, gạo đồ hoặc bổ sung vi chất: mở văn bản gốc xem có phải có Giấy chứng nhận không rồi mới lập kế hoạch. Báo Sức khỏe và Đời sống nêu là không bắt buộc, còn Báo Công Thương và VTV không nhắc điểm này.

Đặt lịch nộp báo cáo trước ngày 5 mỗi tháng. Nhận văn bản đôn đốc của Bộ Công Thương thì nộp ngay, vì quá 45 ngày kể từ ngày gửi mà chưa nộp là căn cứ thu hồi giấy.

Ngoài gạo, đợt tháng 10 còn có Nghị định 336/2026/NĐ-CP về cơ chế một cửa quốc gia, Thông tư 128/2026/TT-BTC về cửa khẩu thông minh (hàng nhập lưu tối đa 30 ngày) và Thông tư 127/2026/TT-BTC về khai báo phương tiện vận tải, cùng hiệu lực từ 15/10/2026. Chủ hàng có lô qua cửa khẩu sau mốc này nên rà lại quy trình khai báo hải quan. Các mốc tháng trước xem trong bài chính sách tháng 9, còn đầu ra thị trường gạo xem bài về Philippines nhập gạo Việt.