Sầu riêng 9 tháng: gần 96% sang Trung Quốc, tháng 9 tụt còn gần 750 triệu USD

Chín tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 3,45 tỷ USD sầu riêng, tăng 25% so với cùng kỳ, theo số sơ bộ của Cục Hải quan. Trung Quốc đại lục mua gần 3,3 tỷ USD, chiếm gần 96% kim ngạch. Riêng tháng 9 chỉ còn gần 750 triệu USD, tụt sâu so với tháng 9/2025 (gần 1 tỷ USD, tháng cao nhất năm ngoái).

Tháng 9 cũng thấp hơn nhiều so với tháng 8 (956 triệu USD, tăng 62% so với cùng kỳ) và vẫn chưa chạm mốc 1 tỷ USD.

Với chủ hàng, con số tổng che hai câu chuyện khác nhau. Sầu riêng tươi đi Trung Quốc, và hàng đông lạnh, chế biến đi thị trường khác, đang chịu rủi ro không giống nhau.

Trung Quốc đại lục tăng 27,6% so với cùng kỳ, nhanh hơn mức tăng chung 25%. Theo Thanh Niên, thị phần thị trường này tăng khoảng 2 điểm so với 93,5% năm trước.

Các thị trường còn lại cách xa. Papua New Guinea đứng sau với 37,68 triệu USD, Hồng Kông 36,7 triệu USD, Mỹ gần 20,5 triệu USD.

Hàn Quốc đứng thứ 8, tăng nhanh nhất với 129%, nhưng mới đạt 4,2 triệu USD. Tăng nhanh trên nền thấp chưa đổi được cơ cấu.

Cơ cấu sản phẩm cũng lệch. Trung Quốc mua chủ yếu sầu riêng tươi, còn thị trường khác chủ yếu nhận hàng đông lạnh, tách múi hoặc chế biến.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng nguyên nhân chính là thời tiết Tây Nguyên thất thường. Mưa lớn kéo dài làm chất lượng trái giảm, tỷ lệ hàng đạt chuẩn xuất khẩu giảm theo.

Hai yếu tố khác cũng góp phần. Cadimi ở miền Tây làm chậm xuất khẩu trong những tháng đầu năm, còn giá chính vụ ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Hiệp hội dự báo cả năm 2026 đạt 4,5-4,7 tỷ USD, cao hơn khoảng 20% so với năm trước. Mức này thấp hơn dự báo hồi tháng 8, và mục tiêu 5 tỷ USD có thể hụt.

Hàng đông lạnh và chế biến tăng mạnh, bù được một phần phần sụt. Sản phẩm gồm múi cấp đông, kem, bánh và bột sầu riêng.

Sầu riêng tươi sang Trung Quốc. Đây là luồng hàng lớn nhất và nhạy nhất với thời gian. Sầu riêng chín nhanh, khó giữ lâu nếu không cấp đông sâu. Thông quan trễ lịch thì kho đóng gói ở Tây Nam Bộ và Tây Nguyên có thể ứ hàng, kéo theo áp lực bán và rủi ro rớt giá. Nông dân thiếu kho lạnh nên khó giữ hàng chờ.

Chất lượng cũng quyết định lô hàng đi được hay không. Cadimi, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc phải được kiểm soát từ vùng trồng. Thương Trường nêu hướng xử lý: tăng năng lực xét nghiệm và giám sát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Sầu riêng đông lạnh và chế biến. Đây gần như là kênh duy nhất đưa sầu riêng đi ngoài Trung Quốc. Mỹ, EU, Nhật, Hàn và Úc là thị trường tiềm năng, nhưng trong thời gian ngắn chưa thể hấp thụ sầu riêng tươi ở quy mô như Trung Quốc. Ông Nguyên nhận định khó có thị trường nào thay Trung Quốc về quy mô đầu ra.

Vì vậy hàng đông lạnh tăng mạnh là tín hiệu tốt, nhưng loại hàng này đòi hỏi chuỗi lạnh liền mạch, từ cấp đông, kho lạnh đến container lạnh.

Với lô sầu riêng tươi:

• Rà lại mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói của từng lô trước khi chốt hợp đồng và lịch xuất.
• Xét nghiệm cadimi và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ vùng trồng, đừng đợi đến khâu đóng gói.
• Giữ sẵn phương án cấp đông hoặc container lạnh nếu thông quan chậm, để hàng không nằm kho đến lúc chín quá.
• Hỏi forwarder lịch tàu và xe lạnh sớm, trước khi thu hoạch xong.

Với lô đông lạnh và chế biến:

• Kiểm tra năng lực kho lạnh và cấp đông của đối tác trước khi nhận thêm đơn.
• Chốt với forwarder phương án container lạnh cho các thị trường ngoài Trung Quốc.

Về dài hạn, doanh nghiệp có thể đầu tư kho lạnh, công nghệ cấp đông và chế biến sâu. RCEP và EVFTA mở thêm đường cho hàng đi thị trường mới. Nên nhắm phân khúc cao cấp, chuỗi siêu thị và cộng đồng người Á ở Mỹ, Nhật, EU, kèm chứng nhận GlobalG.A.P. hoặc hữu cơ. Hợp đồng bao tiêu dài hạn với hợp tác xã giúp giữ ổn định nguồn hàng.