Tỷ lệ dùng C/O CPTPP tụt còn 7,69% năm 2025

Năm 2025, chỉ 7,69% kim ngạch hàng Việt Nam xuất sang khối CPTPP đi kèm C/O mẫu CPTPP để hưởng thuế ưu đãi. Con số này giảm so với mức 8,84% của năm 2024, trong khi thương mại hai chiều với khối tăng 11,9% lên 124,5 tỷ USD. Theo Bộ Công Thương, tỷ lệ sử dụng C/O mẫu CPTPP năm 2025 giảm từ 8,84% xuống 7,69%.

Xuất khẩu sang các nước CPTPP năm 2025 đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5%. Nhập khẩu đạt 53,8 tỷ USD, tăng 12,5%. Việt Nam thặng dư 16,8 tỷ USD với khối, cao hơn mức 15,4 tỷ USD của năm 2024. Riêng Canada, Mexico và Peru đóng góp 12,7 tỷ USD thặng dư, tăng 22,3%.

Đà đó tiếp tục sang năm 2026. Năm tháng đầu năm, xuất sang Canada tăng 18,13%, Mexico tăng 28,67% và Peru tăng 15,75%. Quy mô tuyệt đối vẫn nghiêng về châu Á: Nhật Bản nhận 12 tỷ USD hàng Việt, Mexico 3,549 tỷ USD, Canada 3,342 tỷ USD, Australia 3,184 tỷ USD, Singapore 2,723 tỷ USD và New Zealand 338 triệu USD.

Kim ngạch xuất khẩu tăng nhưng tỷ lệ dùng C/O mẫu CPTPP giảm 1,15 điểm phần trăm sau một năm. Tuy nhiên, số liệu C/O không đủ để kết luận phần kim ngạch còn lại đều chịu thuế thông thường. Về nghiệp vụ, doanh nghiệp nên đối chiếu mức thuế thực tế và điều kiện hưởng ưu đãi của từng mặt hàng trước khi tính lợi ích vào giá bán.

Quy tắc xuất xứ và hệ thống chứng từ đều là những điểm nghẽn. Bộ Công Thương nêu cả việc doanh nghiệp chưa đáp ứng được quy tắc xuất xứ lẫn chưa có hệ thống chứng từ phù hợp. Vì vậy, hướng rà soát cần bao gồm nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và khả năng chứng minh bằng hồ sơ, thay vì chỉ tập trung vào khâu xin C/O.

Dệt may là ví dụ rõ nhất. Bà Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI, chỉ ra quy tắc xuất xứ của CPTPP với dệt may là từ sợi trở đi, một quy định rất khắt khe, nên tỷ lệ tận dụng ưu đãi thấp hơn các FTA khác. Bà cho rằng giải pháp lâu dài là chuyển đổi chuỗi cung ứng nguyên liệu cho phù hợp, đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ, dệt nhuộm và vùng nguyên liệu trong nước. Với chủ hàng, hướng xử lý nên là kiểm tra tiêu chí áp dụng cho mặt hàng trước khi chọn nguồn vải, không chỉ dựa vào nơi thực hiện công đoạn may. Khi so sánh các FTA, cũng cần tách điều kiện xuất xứ khỏi các yêu cầu khác của thị trường (xem thêm rào xanh khi xuất sang EU).

Với da giày, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày Túi xách Việt Nam, nói khó khăn nằm ở chỗ phải chứng minh nguồn gốc nguyên phụ liệu. Nhóm đã xuất khẩu thành công đáp ứng khá tốt, còn doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp mới hướng ra thị trường xuất khẩu vẫn còn khoảng cách lớn.

Một rào cản nữa là tâm lý. Ông Nguyễn Minh Khôi, Giám đốc Tư vấn của Viện Tony Blair tại Việt Nam, cho rằng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa e ngại cơ chế tự chứng nhận xuất xứ vì chưa nắm đủ quy trình và trách nhiệm pháp lý đi kèm. Chi phí thật ra không chỉ nằm ở việc đáp ứng tiêu chuẩn, mà còn ở quá trình chứng minh mình đã đáp ứng.

Theo Bộ Công Thương, tỷ lệ sử dụng C/O mẫu CPTPP năm 2025 giảm từ 8,84% xuống 7,69%.

Theo Báo Công Thương, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 9,4 tỷ USD trong năm tháng đầu 2026, tăng 45,9%, cao nhất trong các nhóm chủ lực được nêu. Tuy nhiên, nguồn không cung cấp tỷ lệ dùng C/O hay mức thuế riêng của ngành để tính giá trị ưu đãi chưa tận dụng. Doanh nghiệp nên rà theo từng mặt hàng thay vì suy từ mức tăng kim ngạch.

Dệt may đạt 8 tỷ USD, tăng 6,52%. Với quy tắc từ sợi trở đi được chuyên gia nêu, nguồn nguyên liệu là điểm cần xem xét sớm khi tính phương án hưởng ưu đãi. Về nghiệp vụ, nên đối chiếu nguồn vải, quy trình sản xuất và chứng từ với tiêu chí của mặt hàng cụ thể, thay vì kết luận chỉ từ nơi mua vải hoặc nơi may.

Giày dép đạt 4,5 tỷ USD, tăng 11,8%. Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, chứng minh nguồn gốc nguyên phụ liệu là một khó khăn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và mới tham gia xuất khẩu. Từ góc độ chuẩn bị hồ sơ, doanh nghiệp nên rà lại dữ liệu nhà cung cấp và chứng từ nguyên liệu để xác định phần nào còn thiếu trước khi tính phương án hưởng ưu đãi.

Phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 5,6 tỷ USD, tăng 9,8%. Thủy sản đạt 3 tỷ USD, tăng 7,2%. Các số liệu này cho thấy quy mô xuất khẩu, nhưng chưa cho biết ngành nào dễ đáp ứng xuất xứ hơn hay tỷ lệ dùng C/O riêng của từng ngành. Với chủ hàng, cách tiếp cận thận trọng là kiểm tra điều kiện của từng sản phẩm và hồ sơ chứng minh, không mặc nhiên coi hàng sản xuất trong nước là đủ điều kiện hưởng ưu đãi.

Mexico đáng theo dõi riêng. Bà Phan Thị Thanh Xuân cho biết khách Mexico đang chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam, một phần nhờ lợi thế thuế quan mà hiệp định tạo ra. Theo bà, lợi thế chỉ phát huy khi doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện đi kèm. Mức tăng 28,67% trong năm tháng đầu 2026 là tín hiệu thị trường đáng chú ý; về nghiệp vụ, nên rà điều kiện xuất xứ và hồ sơ song song với việc nhận đơn hàng.

• Đối chiếu tiêu chí xuất xứ CPTPP theo đúng mã HS của mặt hàng: mỗi dòng hàng một tiêu chí, không có quy tắc chung cho cả doanh nghiệp.
• Lập bảng kê nguyên liệu theo xuất xứ và lưu chứng từ mua vào để có cơ sở đối chiếu, giải trình khi cần chứng minh nguồn gốc nguyên liệu.
• So mức thuế áp dụng với thuế CPTPP theo mã HS của mình, rồi cân nhắc chênh lệch thuế và chi phí chuẩn bị hồ sơ trước khi chọn phương án.
• Với nhóm chịu quy tắc chặt như dệt may, tính phương án chuyển nguồn nguyên liệu về trong khối, vì kỹ thuật làm hồ sơ không thay được nguồn gốc vật liệu.
• Nắm rõ trách nhiệm pháp lý trước khi dùng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ, vì doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm cho thông tin đã khai.

Homexim làm chứng từ xuất khẩu và khai báo hải quan cho hàng đi Nhật Bản, Canada, Mexico và Australia, gồm cả phần chuẩn bị hồ sơ xin C/O mẫu CPTPP. Muốn biết mặt hàng của mình có đạt tiêu chí xuất xứ hay không, gửi mã HS cùng bảng kê nguyên liệu theo xuất xứ để đối chiếu trước khi chốt giá với người mua.