Cấm hàng lao động cưỡng bức: đề nghị Mỹ xem lại thuế

Chính phủ ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026, quy định cấm hàng lao động cưỡng bức nhập khẩu vào Việt Nam, với phạm vi áp dụng theo các điều ước quốc tế liên quan. Quy định có hiệu lực từ 5/9/2026. Ngày 25/7, một ngày sau khi Mỹ áp thuế Điều 301 mức 12,5% với hàng Việt thuộc diện chịu thuế, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng viện dẫn nghị định khi phản bác quyết định của USTR. Với chủ hàng đi Mỹ, điểm cần phân biệt là lệnh cấm có thể tạo cơ sở cho rà soát thuế, chứ chưa đồng nghĩa thuế giảm. Chênh lệch 2,5 điểm phần trăm không áp dụng cho mọi lô hàng, vì còn có các mặt hàng được miễn trừ.

Điều khoản mới cấm nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động từ doanh nghiệp, quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, phù hợp với các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên. Nghị định không chỉ đề cập lao động cưỡng bức. Theo Báo Chính phủ, danh mục còn gồm vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ, hóa chất nguy hiểm thuộc danh mục cấm, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các nhóm hàng tiêu dùng, phương tiện đã qua sử dụng được liệt kê. Với kim cương thô, nguồn nêu rõ phạm vi cấm theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley, không phải cấm toàn bộ kim cương thô. Không nên hiểu mọi nhóm trong danh mục đều là mặt hàng mới được bổ sung.

Theo LuatVietnam, nghị định giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ công bố chi tiết hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu kèm mã HS, trừ trường hợp pháp luật đã quy định cụ thể mã hàng. Nguồn không xác nhận tình trạng công bố danh mục riêng cho hàng lao động cưỡng bức, cũng không nêu hạn ban hành trước 5/9/2026. Đây là ngày quy định có hiệu lực, không phải hạn chờ để chuẩn bị hồ sơ. Về nghiệp vụ, doanh nghiệp nhập bông, sợi hoặc hóa chất dệt nhuộm để sản xuất hàng xuất khẩu nên đối chiếu mã hàng với văn bản hướng dẫn áp dụng và rà soát nguồn cung.

Ngày 25/7, một ngày sau khi thuế Điều 301 mức 12,5% có hiệu lực, bà Phạm Thu Hằng nói quyết định của USTR "chưa phản ánh đầy đủ thực tế và nỗ lực" của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức, trong đó có việc cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng hình thức này. Việt Nam khẳng định nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức và tuân thủ các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế cùng những hiệp định thương mại đã ký. Bộ Ngoại giao nói sẽ tiếp tục trao đổi với phía Mỹ trên tinh thần xây dựng.

Có nghị định không đồng nghĩa hàng Việt tự động được giảm thuế từ 12,5% xuống 10%. Theo phân tích của Mirae Asset được Sputnik dẫn lại, Nghị định 292 tạo cơ sở cho các đợt rà soát thuế trong tương lai. Các nguồn được dẫn chưa xác nhận cơ chế chuyển nhóm hay kết quả giảm thuế cho Việt Nam. Vì vậy, về kế hoạch lô hàng, chủ hàng nên tách triển vọng đàm phán khỏi mức thuế thực tế áp dụng.

Dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản là bốn nhóm chịu tác động trực tiếp nhất của câu chuyện 12,5%, vì tỷ trọng xuất sang Mỹ lớn, biên lợi nhuận mỏng và không thuộc danh mục miễn trừ. Với các ngành này, mọi tiến triển trong đàm phán chuyển nhóm đều đáng theo dõi sát, vì 2,5 điểm phần trăm thuế cộng vào mỗi lô hàng ăn thẳng vào phần lãi vốn đã hẹp.

Khoảng 49% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ, chủ yếu là điện tử, máy tính, bán dẫn và thiết bị viễn thông, đã đứng ngoài toàn bộ câu chuyện thuế nhóm 10-12,5% nhờ diện miễn trừ Phụ lục A.

Nhóm đứng ngoài cuộc chiếm tỷ trọng không nhỏ. Theo phân tích của Mirae Asset Việt Nam, khoảng 49% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ nằm trong danh mục miễn trừ Phụ lục A (Annex A) của USTR, chủ yếu là điện tử, máy tính, linh kiện bán dẫn và thiết bị viễn thông, tức nhóm hàng công nghệ cao của khối doanh nghiệp FDI. Với nhóm này, Việt Nam ở nhóm 10% hay 12,5% gần như không ảnh hưởng đến chi phí lô hàng, vì sản phẩm đã đứng ngoài cả hai mức thuế bổ sung ngay từ đầu.

Trong lúc chờ kết quả đàm phán, khoảng cách 2,5 điểm phần trăm vẫn còn nguyên trên bảng giá. Việc thực tế nên làm không nằm ở việc đoán mức thuế sẽ đổi lúc nào, mà ở việc chuẩn bị hồ sơ sẵn sàng cho cả hai kịch bản.

• Hàng dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản đi Mỹ: mức 12,5% nêu trong bản tin là thuế bổ sung theo thông tin tháng 7/2026. Khi báo giá, cần kiểm tra mức thuế và miễn trừ theo mã hàng tại thời điểm nhập khẩu, không tự giả định sẽ được giảm còn 10%.
• Doanh nghiệp nhập nguyên liệu (bông, sợi, hóa chất dệt nhuộm) về Việt Nam sản xuất hàng xuất khẩu: đối chiếu mã hàng với danh mục và hướng dẫn của cơ quan quản lý. Mốc 5/9/2026 là ngày quy định có hiệu lực, không phải hạn công bố mã HS được nguồn xác nhận.
• Về quản lý hồ sơ, nên củng cố khả năng truy xuất nguyên liệu đầu vào để thuận tiện giải trình nguồn cung; không coi đây là bộ bằng chứng bắt buộc cho đàm phán thuế khi chưa có căn cứ.
• Hàng điện tử, bán dẫn, thiết bị viễn thông: xác nhận với đối tác Mỹ rằng SKU thuộc diện miễn trừ Phụ lục A, tránh bị tính nhầm phụ phí khi đối tác chưa cập nhật danh mục.
• Theo dõi trao đổi giữa Việt Nam và USTR cùng các thông báo điều chỉnh thuế chính thức. Nghị định 292 là một cơ sở được nêu cho việc rà soát, không bảo đảm hàng Việt sẽ chuyển về nhóm 10%.

Homexim theo dõi song song diễn biến thuế quan và quy định hải quan cho tuyến đi Mỹ, hỗ trợ chủ hàng dệt may, đồ gỗ, thủy sản chuẩn bị bộ chứng từ khai báo hải quan đúng mã HS ngay từ khâu nhập nguyên liệu. Đọc thêm Mỹ áp thuế mới 12,5% từ 24/7 để nắm đủ bối cảnh trước khi tính lại giá lô hàng sắp đi.