Xuất khẩu nông lâm thủy sản: rau quả tăng, cà phê giảm

Theo số liệu ước tính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tám tháng đầu năm 2026 đạt gần 49,31 tỷ USD, tăng 7% so với cùng kỳ. Nhập khẩu cùng nhóm đạt 35,06 tỷ USD, tăng 8,1%, để lại xuất siêu 14,25 tỷ USD. Riêng tháng 8 xuất 6,47 tỷ USD, cao hơn cùng kỳ năm trước 3,6% nhưng thấp hơn tháng 7 tới 3,5%. Bóc con số theo mặt hàng thì hai nửa chạy ngược chiều: rau quả, thủy sản và hàng chăn nuôi kéo lên, cà phê, gạo, cao su kéo xuống.

Cà phê cho thấy rõ tác động của giá. Tám tháng xuất khoảng 1,3 triệu tấn, giá trị còn khoảng 6 tỷ USD. Cà phê xuất thêm 13,1% sản lượng trong khi giá bình quân rơi 19,7%, còn 4.538 USD/tấn, nên giá trị thu về giảm 9,1%. Lượng xuất tăng nhưng kim ngạch giảm; số liệu này chưa cho biết số container hay số tờ khai phát sinh.

Cà phê xuất thêm 13,1% sản lượng trong khi giá bình quân rơi 19,7%, còn 4.538 USD/tấn.

Gạo hụt cả hai đầu. Khoảng sáu triệu tấn được xuất khẩu, giảm 6,3% về lượng; giá bình quân 480,9 USD/tấn, giảm 6%; giá trị 2,86 tỷ USD, giảm 11,9%. Cao su đi kiểu khác: lượng rớt mạnh 16,1% còn 936,1 nghìn tấn, nhưng giá bình quân tăng 11,9% lên 1.986 USD/tấn nên giá trị chỉ lùi 6,2%, đạt 1,86 tỷ USD.

Ở góc độ lập chi phí, chủ hàng nên tính lại tỷ trọng cước và local charges khi giá bán giảm. Nếu chi phí vận chuyển trên mỗi tấn giữ nguyên, tỷ trọng này trong doanh thu sẽ tăng. Với lô hàng đi container, nên đối chiếu báo giá theo container với khối lượng đóng thực tế rồi quy về mỗi tấn. Cà phê tăng lượng còn gạo giảm lượng, nên không thể dùng chung một giả định về nhu cầu vận chuyển cho cả hai mặt hàng.

Rau quả, thủy sản và chăn nuôi đều ghi nhận kim ngạch tăng trong tám tháng. Rau quả đạt 6,02 tỷ USD, tăng 24,9%. Thủy sản 7,94 tỷ USD, tăng 10,9%. Sản phẩm chăn nuôi 511,9 triệu USD, tăng 30%, trong đó sữa và sản phẩm sữa 139,3 triệu USD, tăng 79,2%; thịt và phụ phẩm 154,1 triệu USD, tăng 15,2%. Tính theo khối lớn, nông sản đóng 25,66 tỷ USD (tăng 2,7%), lâm sản 12,57 tỷ USD (tăng 5,4%).

Nhóm hàng khô thì phân hóa. Gỗ và sản phẩm gỗ 11,69 tỷ USD, tăng 5%. Hạt điều 474 nghìn tấn, giảm 1,7% về lượng nhưng giá trị vẫn nhích 2% lên 3,35 tỷ USD nhờ đơn giá 7.058 USD/tấn, tăng 3,7%. Hồ tiêu 190,1 nghìn tấn, tăng 14,5% về lượng, giá trị 1,24 tỷ USD, tăng 9,6%, dù giá bình quân 6.513,8 USD/tấn giảm 4,3%. Chè 142,8 triệu USD, giảm 2%, giá bình quân 1.856 USD/tấn, tăng 9,1%. Sắn và sản phẩm từ sắn 836 triệu USD, giảm 2,5%, trong khi giá bình quân tăng 21,3% lên 369,8 USD/tấn.

Kim ngạch tăng chưa đủ để kết luận cơ cấu hàng ra cảng đang chuyển sang hàng lạnh. Các nguồn chưa tách hàng tươi, đông lạnh và chế biến, cũng chưa nêu phương thức vận tải. Về kế hoạch giao hàng, Homexim khuyến nghị xác nhận điều kiện bảo quản của từng lô trước khi chọn thiết bị. Nếu cần container lạnh, nên kiểm tra khả năng cấp điện tại bãi, free time, cut-off và hồ sơ kiểm dịch áp dụng. Có thể tham khảo thêm bài thông quan nông sản trong ngày để rà phần thủ tục.

Cao su, chè và sắn cùng ghi nhận giá bình quân tăng, lượng xuất giảm. Tuy nhiên, không thể từ đó suy ra số chuyến ít hơn hay giá trị mỗi lô cao hơn, vì còn thiếu dữ liệu về cách chia lô và phương thức vận tải. Khi lập kế hoạch, nên cân đối cước với lịch giao hàng và yêu cầu bảo quản thay vì chỉ nhìn biến động giá xuất khẩu.

Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất với 22,7% thị phần, kế đến là Hoa Kỳ 19,1% và Nhật Bản 6,8%. Riêng rau quả, Trung Quốc chiếm 58,9%, tức gần sáu phần mười giá trị của cả mặt hàng. Cao su thì đi ngược, sang Trung Quốc giảm 20,3% tính cho bảy tháng đầu năm. Một thị trường lớn không hút đều mọi nhóm hàng, nên đừng lấy đà tăng của nhóm này mà dự phóng chỗ cho nhóm khác.

Hai tỷ trọng 22,7% và 19,1% cho thấy quy mô thị trường, không phản ánh thời gian vận chuyển hay mức cước của từng tuyến. Theo góc nhìn lập kế hoạch logistics, doanh nghiệp bán sang cả Trung Quốc và Hoa Kỳ nên tách riêng bảng chi phí. Với mỗi lô, cần đối chiếu phương thức vận tải, điểm giao nhận, yêu cầu kiểm dịch và lịch dự kiến. Nếu báo giá hoặc lịch thay đổi, nên tính lại chi phí lô đó thay vì dùng một mức bình quân cho cả hai thị trường.

• Cà phê, gạo: tính lại tỷ trọng cước và local charges trong doanh thu trên mỗi tấn, vì giá xuất khẩu bình quân đều giảm. Lượng cà phê tăng 13,1%, còn lượng gạo giảm 6,3%.
• Rau quả, thủy sản, sữa, thịt: xác nhận điều kiện bảo quản từng lô; nếu cần container lạnh, nên kiểm tra thiết bị và khả năng cấp điện tại bãi từ lúc lên kế hoạch sản xuất.
• Hàng chăn nuôi và sữa mới mở tuyến: nên rà mã HS và yêu cầu kiểm dịch trước khi mở tờ khai lô đầu tiên. Kim ngạch chăn nuôi tám tháng đạt 511,9 triệu USD, tăng 30%; đây là kết quả kỳ hiện tại, không phải nền so sánh.
• Bán sang Trung Quốc: đối chiếu yêu cầu kiểm dịch và mã vùng trồng đang áp cho đúng mặt hàng của mình, không dùng lại hồ sơ của mặt hàng khác.
• Hợp đồng quý 4: nếu giá hàng còn xu hướng giảm, nên đối chiếu chi phí theo container với chi phí trên mỗi tấn, dựa trên khối lượng đóng thực tế.
• Cao su, chè, sắn: nên theo dõi giá bình quân và lượng xuất theo tháng, đồng thời lập kế hoạch chuyến theo đơn hàng thực tế, không suy ra số chuyến từ kim ngạch.

Homexim lo cước biển và đặt chỗ cho hàng nông sản xuất khẩu, cả container lạnh lẫn hàng khô, kèm khai báo hải quan và bộ chứng từ đi theo lô. Gửi mặt hàng, thị trường đích và sản lượng dự kiến quý 4 để nhận phương án chỗ cùng bảng chi phí trọn lô trước khi ký hợp đồng bán. Nhóm rau quả có thể xem thêm diễn biến của mặt hàng này.